Những con khỉ được nhân bản vô tính bởi các nhà khoa học Trung Quốc: sinh ra để mang bệnh!

khoa học Trung Quốc tuyên bố đã tạo nên 5 con khỉ Macaca nhân bản vô tính với bộ DNA giống hệt với một con khỉ khác. Tất cả những con khỉ này đều mang gen BMAL1 đã qua chỉnh sửa. Đây là gen giúp duy trì nhịp sinh học ở các loài động vật có vú và đối với những con khỉ nhân bản vô tính nói trên, gen BMAL1 được tinh chỉnh khiến chúng ngủ ít hơn và cũng lo lắng hơn. Về mục đích của nghiên cứu lần này, các nhà khoa học cho biết họ muốn sử dụng những con khỉ để tìm hiểu về tác động của các chứng bệnh liên quan giấc ngủ.

Còn nhớ hồi năm ngoái, các nhà khoa học Trung Quốc đã áp dụng thành công kỹ thuật chuyển nhân tế bào soma tương tự như nhân bản cừu Dolly hồi năm 1995 để nhân bản vô tính ra 2 con khỉ đầu tiên từ bào thai của 1 con khỉ khác, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử nhân bản vô tính một loài linh trưởng. Bây giờ họ tiếp tục đẩy nghiên cứu đi xa hơn nữa khi vừa nhân bản, vừa chỉnh sửa gen trước khi cho chúng ra đời.

​

Tạo ra những con khỉ rối loạn giấc ngủ, lo âu, trầm cảm, tâm thần phân liệt,... bẩm sinh

Chi tiết hon về nghiên cứu nhân bản lần này. Các nhà khoa học Trung Quốc chẳng những "sao chép" những con khỉ mà còn cho tất cả mang cùng một phiên bản đã qua chỉnh sửa của gen BMAL1 vốn được tạo ra bằng bộ công cụ chỉnh sửa gen CRISPR/Cas9. Gen này thông thường sẽ sản sinh ra một loại protein điều chỉnh, đóng vai trò quan trọng trong nhịp sinh học trên động vật có vú.

Tuy nhiên ở những con khỉ nhân bản lần này, gen đã bị ức chế và không sản sinh ra protein nữa, khiến cho chúng có những triệu chứng của rối loạn sinh học như suy giảm ngủ và thường di chuyển nhiều hơn vào ban đêm. Một số còn có các dấu hiệu lo lắng, trầm cảm và thậm chí là tâm thần phân liệt.

​

Một thành viên trong nhóm nghiên cứu cho biết: "Rối loạn nhịp sinh học có thể dẫn tới nhiều chứng bệnh ở người, bao gồm cả rối loạn giấc ngủ, đái tháo đường, ung thư và các bệnh thoái hóa thần kinh. Do đó những con khỉ bị tinh chỉnh gen BMAL1 của chúng tôi có thể được dùng để nghiên cứu cơ chế sinh bệnh cũng như có hướng hình thành phác đồ điều trị thích hợp."

Theo lời họ thì những con khỉ được tạo vì mục đích khoa học, phục vụ nghiên cứu, tuy nhiên nó vẫn dấy lên nghi ngờ về tính nhân đạo của nó, đặc biệt là trong bối cảnh việc tinh chỉnh gen người đang nóng lên trong thời gian gần đây. Trên thực tế, việc dùng động vật để nghiên cứu bệnh ở người không phải là điều quá mới mẻ, các nhà khoa học trước giờ vẫn "tắt / mở" các gen trên chuột, ruồi, cá,… để làm các nghiên cứu lâm sàng.

Mặt khác, việc tạo ra các bản sao của các cá thể thử nghiệm sẽ giúp hạn chế sự khác biệt, từ đó dễ dàng nhận biết các thay đổi. Tuy nhiên, việc nhân bản linh trưởng với bộ gen đã bị chỉnh sửa là điều cực kỳ khó khăn tính tới hiện tại bởi cơ chế chặt chẽ khi thụ tinh của tế bào. Bởi thế, đây kỳ thực là một bước tiến lớn trong sự phát triển của sinh học.

​

... những gì mà những con khỉ đã trải qua có đáng để đánh đổi cho cơ hội chữa bệnh ở người?

Dù vậy, các nhà khoa học trong nghiên cứu phải trả một cái giá mà đối với nhiều người khác là khó lòng chấp nhận được. Một báo cáo từ The Independent tiết lộ rằng những con khỉ sau khi sinh đã sống trong điều kiện cực kỳ khủng khiếp trước khi chết sau đó vài ngày.

Trong nghiên cứu lần này, các nhà khoa học đã chuyển 325 phôi thai nhân bản vô tính vào 65 khỉ mẹ, tiến hành 16 lần mang thai và 5 lần sinh con. Và bởi thế, câu hỏi đặt ra bởi các nhà đạo đức học là liệu những hy sinh sự sống loài khỉ cùng những gì mà những con khỉ đã trải qua có đáng để đánh đổi cho cơ hội chữa bệnh ở người?

Phản bác lại, các nhà nghiên cứu Trung Quốc cho rằng kỹ thuật di truyền sẽ là chìa khóa để giải quyết những vấn đề lớn hơn trên con người. Một thành viên trong nhóm nghiên cứu cho rằng chính nghiên cứu của họ sẽ giúp giảm lượng khỉ được sử dụng để phục vụ các nghiên cứu khác trên toàn cầu: "Nhờ có sự can thiệp của nền tảng di truyền mà chỉ cần một lượng nhỏ khỉ nhân bản mang bệnh đã đủ để thử nghiệm tiền lâm sàng cũng như kiểm tra hiệu quả của các phương pháp trị liệu."

​

Tất nhiên, không phải ai cũng đồng tình trước lập luận này. Nhà nghiên cứu Deborah Cao từ Đại học Griffith ở Úc, một chuyên gia về bảo vệ động vật, đạo đức và luật pháp cho rằng hiện vẫn chưa có các hướng dẫn mang tính quốc tế cho loại thử nghiệm này: "Các tốt nhất để giảm lượng khỉ sử dụng trong thí nghiệm là ngừng sử dụng động vật. Thay vì phát triển các mô hình thử nghiệm bệnh trên linh trưởng mang danh cho con người, họ nên phát triển các mô hình nghiên cứu bệnh dựa trên chính con người."

Trên bình diện chung, hiện Trung Quốc đang dần trở thành nơi tiến hành những thử nghiệm gây tranh cãi về giới hạn đạo đức của công nghệ di truyền. Hồi cuối năm ngoái, bênh cạnh nhân bản vô tính khỉ, họ còn tạo ra những đứa trẻ biến đổi gen đầu tiên trên thế giới bằng kỹ thuật CRISPR… Với nghiên cứu lần này thì có lẽ thời gian và những lợi ích thiết thực dành cho con người của nghiên cứu sẽ là minh chứng rõ ràng nhất cho nghiên cứu của họ. Còn hiện tại, có vẻ như những tranh luận vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt.

Tham khảo OUP, Newsweek​