Học viện đào tạo trực tuyến Thứ Hai, 24 tháng 8, 2020 0 No comments

Bắt đầu bài viết, mình muốn anh em tưởng tượng một khu chợ. Khu chợ này ai muốn cũng có thể đăng ký một sạp hàng, bán rau bán thịt bán cá bán gì cũng được. Nhưng như mọi cái chợ khác, chợ này cũng có ban quản lý. Hãy cứ bình tĩnh vì đọc xong chắc chắn anh em sẽ thấy cái chợ ở gần nhà mình hoạt động y chang như App Store, khác mỗi mặt hàng bày bán thôi.

Nhiệm vụ của ban quản lý chợ là gì? Một cú search Google đơn giản trên thư viện pháp luật nói rằng ban quản lý chợ là đơn vị có thu chi trang trải chi phí, có trách nhiệm quản lý tài sản và các hoạt động nhà nước. Họ phải làm việc với các tiểu thương để cho thuê địa điểm kinh doanh, phải đảm bảo phòng cháy chữa cháy, an toàn vệ sinh thực phẩm, vệ sinh môi trường, an ninh trật tự… Nói cách khác, ban quản lý chợ có nhiệm vụ rất quan trọng là không để ông bà nào bán hàng quốc cấm trong chợ, và ngược lại, phải tạo ra một không gian ổn, an toàn cho cả tiểu thương lẫn khách hàng đến chợ mua đồ ăn hàng ngày.

Tương tự như vậy với App Store. Họ cũng có ban quản lý chợ ứng dụng. Nhiệm vụ của những người quản lý ở Apple là để đảm bảo ứng dụng do các lập trình viên viết ra tương thích với hầu hết tất cả các thiết bị iOS hay iPadOS đang có trong tay hàng tỷ người dùng. Họ phải đảm bảo nội dung những ứng dụng đó không vi phạm những quy định mà Apple đưa ra, ví dụ như nội dung không lành mạnh định hướng tới trẻ em chẳng hạn. Cùng với đó, hệ thống máy chủ vận hành phục vụ cho việc tải ứng dụng từ App Store cũng cần được bảo trì hoặc nâng cấp. Ứng dụng đã được cấp phép phân phối trên App Store được lưu trữ thẳng lên máy chủ của Apple, anh em dev không cần mở server lưu trữ app làm gì.

Và, giống hệt như ban quản lý chợ, ban quản lý App Store cũng thu phí các nhà lập trình đưa ứng dụng lên nền tảng này để tiếp cận người dùng iOS. Nhưng thay vì thu một khoản phí cố định hàng tháng như chợ ở Việt Nam, kể từ năm 2011, App Store lấy đi 30% trong tổng số doanh thu mà một nhà phát triển lấy được từ người dùng ứng dụng thông qua việc mua dịch vụ hay đồ ảo trong game (in app purchase).

Khi nào thì dev mất 30% doanh thu cho Apple?

Khẳng định lại cho anh em, không phải hàng hóa nào bán được qua ứng dụng phân phối trên App Store cũng mất 30% doanh thu về tay Apple. Lấy ví dụ anh em mở bất kỳ ứng dụng thương mại điện tử nào như Lazada hoặc mua vé phim online trên app CGV chẳng hạn, những món đồ tiêu dùng như đôi giày, chiếc bếp hay cái TV mua qua app, hay những chiếc vé xem phim anh em mua sẽ không phải trả 30% doanh thu cho Apple.

Tương tự như vậy nếu có ứng dụng mua key game bản quyền trên PC hay PS4, hoặc sản phẩm số dùng trên nền tảng khác, họ cũng không mất tiền cho Apple vì sản phẩm anh em mua về không được sử dụng trên thiết bị thuộc hệ sinh thái iOS.

Có bốn dạng sản phẩm và dịch vụ mà Apple sẽ thu 30% từ nhà phát triển và cung cấp ứng dụng:

Sản phẩm tiêu thụ: Người dùng có thể mua nhiều loại sản phẩm tiêu dùng, như đồ ảo trong game mobile thông qua in app purchase. Sản phẩm dạng này sau khi mua về và dùng sẽ hết, và có thể mua thêm.

Sản phẩm không tiêu thụ: Ví dụ đơn giản là những bộ lọc màu hay ho trong các ứng dụng chụp ảnh, mua một lần là dùng được đến khi nào chán thì thôi, không biến mất như đồ ảo trong game.

Đăng ký tự động gia hạn: Netflix, Spotify Premium hoặc gói cước Medium đọc những bài viết blog là những ví dụ điển hình của dịch vụ tự động gia hạn. Nó có thể là dịch vụ hàng tháng, hàng năm, và người dùng sẽ tự động bị trừ tiền trong thẻ khi đến thời điểm gia hạn dịch vụ.

Đăng ký không tự động gia hạn: Khác với dạng kể trên, mỗi khi hết hạn sử dụng dịch vụ, ứng dụng sẽ không tự động trừ tiền hàng tháng như Netflix, mà anh em phải tự ra hạn mỗi lần muốn dùng tiếp dịch vụ.

Cái mỏ vàng của Apple tự xây dựng nên thông qua hệ sinh thái iOS chính là những ứng dụng giải trí hay mạng xã hội phân phối trên App Store. Những ứng dụng thu phí, mua một lần để tải về chưa bao giờ là cỗ máy in tiền cho Apple lẫn các nhà phát triển. Trái ngược lại hoàn toàn, những game mobile miễn phí gây nghiện như Clash of Clans, Candy Crush Saga hay Pokemon GO mới thực sự là thứ đem về nhiều doanh thu. Mỗi lần anh em mua đồ ảo trong PUBG Mobile hay bất kỳ game mobile nào trên iPhone, Apple sẽ ăn được 30% từ số tiền anh em bỏ ra.

Tương tự như vậy với những dịch vụ giải trí như Spotify và Netflix. Anh em có biết nếu đăng ký dịch vụ Netflix thông qua ứng dụng iOS, nhưng chẳng bao giờ xem phim trên iPhone mà toàn ngồi trước smart TV nhà mình xem cho sướng, Apple vẫn ăn được 30% doanh thu không? Spotify cũng thế, nếu anh em lỡ tay tải app Spotify và để thanh toán qua App Store, thì dù có nghe nhạc bằng PC hay loa thông minh, Apple vẫn được quyền đòi 30% trong số tiền anh em bỏ ra hàng tháng để nghe nhạc không có quảng cáo.

Một bước ngoặt khác là nếu người dùng đăng ký dịch vụ trên 1 năm, khoản "thuế Apple" sẽ giảm chỉ còn 15%.

Đến đây vấn đề nảy sinh. Quy định của App Store cấm ứng dụng đưa vào những tùy chọn thanh toán khác không thông qua Apple, cũng như cấm không được để bất kỳ đường link hoặc nút bấm nào cho phép anh em tự thoát ra trình duyệt, tự nhập số thẻ tín dụng vào trang web của dịch vụ hay ứng dụng đó. Những sản phẩm được liệt vào dạng in app purchase như đồ ảo trong game bắt buộc phải dùng hệ thống thanh toán của Apple.

Thế khoản "chia sẻ doanh thu" đó vào túi Apple dùng để làm gì?

Hãy quay lại với phép hoán dụ ban quản lý chợ ở trên. Apple muốn App Store là một nền tảng dịch vụ kiếm ra tiền, chứ không chỉ sống mòn tồn tại phục vụ cho nhu cầu của người dùng iPhone, dựa vào doanh số iPhone để sống. Những con số vài năm gần đây cũng chứng minh điều đó. Theo thông tin của CNBC, link nguồn mình đính kèm ngay cạnh, chỉ trong năm 2019 Apple tuyên bố đã chi trả xấp xỉ 35 tỷ USD doanh thu cho các nhà phát triển ứng dụng. Nếu coi con số này là 70% doanh thu, thì Apple trong năm vừa rồi đã bỏ túi khoảng 15 tỷ USD, gọi là "doanh thu từ App Store".

Con số này như đã đề cập, sẽ sử dụng vào mục đích trả lương cho "ban quản lý" ứng dụng phân phối trên App Store, những người hàng ngày phải thử nghiệm hàng chục nghìn ứng dụng mới gửi đến cho Apple để chờ xét duyệt lên App Store. Kế đến là dùng vào việc chi trả các chi phí xoay quanh máy chủ lưu trữ ứng dụng của App Store, hay cho những lập trình viên làm việc ở mảng này. Nhưng 15 tỷ USD thì tiêu đi đâu cho hết nếu chỉ dùng vào quỹ lương và chi phí vận hành?

Câu trả lời đơn giản hơn, nhập hết khoản tiền này lại với mảng dịch vụ, với những cái tên như Apple Music, Apple TV , iCloud, doanh thu từ việc sửa chữa bảo hành iPhone, Mac, iPad, và thậm chí cả doanh thu từ việc cấp quyền cho các đơn vị khác, như khoản tiền Google trả cho Apple để trở thành công cụ tìm kiếm mặc định trên iPhone chẳng hạn. Và từ đó, cũng theo CNBC, chúng ta có con số 46,2 tỷ USD doanh thu từ mảng dịch vụ của Apple trong năm 2019.

Con số càng lớn thì mọi người sẽ càng để ý đến sức hút của hệ sinh thái iOS, và bên cạnh việc biến cái chợ App Store trở thành một nơi làm ăn có lời, thì con số 30% chia sẻ doanh thu càng lớn cũng càng đồng nghĩa với việc hệ sinh thái iOS mạnh cỡ nào. Vì anh em thường quá để ý đến doanh thu iPhone hay Apple Watch, nên đôi khi gom góp nhập nhằng như thế này cũng chẳng mấy ai để tâm. Dịch vụ thì vẫn là dịch vụ thôi mà, gộp cái nào hợp lý thì gộp thôi?

Epic không phải đơn vị đầu tiên lên án Apple

Trước khi Epic Games chơi lớn, Spotify cũng phải lên tiếng bằng đoạn clip "Time to play fair" trên YouTube, nói rằng Apple vẫn lấy 30% doanh thu từ người dùng ứng dụng của họ mua tài khoản Premium, nhưng cùng lúc lại quảng bá dịch vụ Apple Music của riêng họ. Spotify phải nâng giá gói cước lên 13 USD để bù khoản 30% doanh thu về tay Apple. Nhưng cùng lúc đó Apple lại ra mắt Apple Music, cước 10 USD một tháng, rẻ hơn!

Ranh giới giữa việc lên án Apple "cạnh tranh không lành mạnh" và "tham lam" đôi khi rất gần nhau.

Một vài nhà phát triển ứng dụng khác cũng lên tiếng phê phán Apple chính là Match Group (chủ quản Tinder), Facebook hay Basecamp với ứng dụng đọc thư điện tử Hey, khi họ cho rằng 30% "nộp tô" cho Apple là quá nhiều.

Nhưng hình như chỉ có Epic Games mới dám chơi lớn như những gì anh em thấy trong những ngày vừa qua. Trước đó, Epic cũng từng lên án Valve khi họ cũng thu 30% doanh thu từ những tựa game bán ra trên nền tảng Steam. Nếu game phát triển bằng Unreal Engine, thì đến khi trò chơi cán mốc 1 triệu USD doanh thu, Epic mới "xin" 5% doanh thu từ các nhà phát triển. Nói cách khác nếu một trò chơi phát triển bằng Unreal Engine, đạt mức 1 triệu USD doanh thu thì họ sẽ phải đóng cho cả Valve lẫn Epic 35% số tiền bán từng code game tới người chơi.

Hệ quả là Epic Games tự mở Epic Games Store, và chỉ thu có 12% doanh thu từ các nhà phát hành đưa game lên nền tảng này. Cú chơi lớn của Epic là bỏ tiền tấn để thu hút các đối tác phát hành, tặng game miễn phí hàng tuần, và gần đây nhất là khi Total War Story: Troy ra mắt, đúng ngày game phát hành, Epic Games tặng miễn phí trò chơi này trong vòng 24h đồng hồ. Dù có ghét Epic, nhưng phải thừa nhận chiến lược của họ đã thành công vì càng ngày càng có nhiều hãng game chọn Epic Games Store để phát hành tác phẩm của họ, đôi khi thậm chí còn ra mắt độc quyền 1 năm rồi mới đến lượt Steam.

Nhưng nền tảng Windows lại giống như miền tây hoang dã, Microsoft thả nổi không quản lý chặt chẽ từng ứng dụng phân phối trên nền tảng này, vì thế cũng chẳng chơi được bài "chia sẻ doanh thu" như Apple đang làm. Vậy là chúng ta có Steam, có Origin, có Uplay, có Epic Games Store, có Battle.net... Thậm chí trên Android thì có thể sideload được ứng dụng, không vấn đề gì với Fortnite cả. Còn trên iOS thì chỉ có App Store mà thôi. Câu chuyện "chơi theo luật" và "cạnh tranh không lành mạnh" khi Apple sở hữu nền tảng chợ ứng dụng duy nhất cho phép tiếp cận hàng tỷ người dùng iPhone và iPad bỗng trở thành vấn đề pháp lý mà không thể nghe bất kỳ lý lẽ của một bên nhất định nào, phải chờ tòa án và các cơ quan hành pháp xử lý để đưa ra kết luận.

Nói một cách ngắn gọn, cuộc chiến giữa Epic Games và Apple suy cho cùng cũng chỉ quy về lập luận riêng của mỗi bên. Epic cho rằng Apple tham, nhờ nền tảng gần như độc quyền tuyệt đối trên iOS đã giúp họ có được khoản "chia sẻ doanh thu" hàng chục tỷ USD. Còn Apple thì cho rằng Epic chơi không theo luật, mà đã không theo luật thì… có thể đi chỗ khác chơi, iOS không tiếp.

Theo thiển kiến của mình thì ai đúng ai sai chưa bàn, kinh doanh không có chuyện đúng sai, chỉ là lợi ích thôi. Không phải Apple, Epic mới là ở chiếu dưới. Họ đã cố tình vi phạm điều khoản sử dụng dịch vụ App Store để "nhét" tùy chọn thanh toán không qua Apple Payment, dẫn đến việc game bị gỡ khỏi App Store. Vài người nói đây là cái bẫy để Apple tự sa chân vào, từ đó Epic có lý do kiện Apple. Nhưng tại tòa, bằng chứng nhãn tiền "Epic vi phạm thỏa thuận" sẽ khó có thể khỏa lấp lập luận "Apple cạnh tranh không công bằng" trong mắt thẩm phán.

Nhưng ở một khía cạnh khác, thời điểm vụ kiện xảy ra cũng trùng hợp đến khó tin, các nhà lập pháp cũng đang để ý rất kỹ vụ kiện này cùng những phàn nàn từ các dev. Hiện giờ Apple cũng đang có nguy cơ bị nhiều quốc gia, trong đó có Mỹ điều tra việc cạnh tranh không lành mạnh. Nếu một ngày xấu trời các nhà lập pháp cho rằng Apple lợi dụng mức độ độc quyền của App Store để vặt tiền các nhà phát triển, thì Apple có thể rơi vào tình trạng "thắng một trận đấu, thua một cuộc chiến."

Thôi thì, chờ tòa ra quyết định để hạ hồi phân giải.

Tham khảo Fuse, CNBC, Vox