Học viện đào tạo trực tuyến Thứ Bảy, 8 tháng 8, 2020 0 No comments

Trước vụ nổ kho chứa 2750 tấn amoni nitrat (ammonium nitrate) tại cảng Beirut khiến một khu vực rộng lớn bị san phẳng, gây thiệt hại lớn về người thì trên thế giới đã chứng kiến nhiều vụ nổ khác liên quan đến amoni nitrat. Nhiều nơi đã trở thành bình địa và hàng ngàn người thiệt mạng từ các vụ nổ này, ngược dòng thời gian:

Ngày 12 tháng 8 năm 2015 tại cảng Thiên Tân, Trung Quốc: nitrocellulose được lưu trong một nhà kho chứa hàng hóa nguy hiểm đã tự cháy do môi trường quá nóng và khô, dẫn đến vụ hỏa hoạn lớn và 40 phút sau, ngon lửa kích nổ khoảng 800 tấn amoni nitrat được trữ gần đó. Vụ nổ đầu tiên gây ra rung chấn tương đương động đất 2,3 độ Richter và sóng xung kích giải phóng năng lượng tương đương 2,9 tấn TNT. 30 giây sau, vụ nổ thứ 2 khủng khiếp hơn xảy ra, tương đương 21,9 tấn TNT. 2 vụ nổ tạo thành những quả cầu lửa cao hàng trăm mét, gây cháy trên diện rộng. 2 vụ nổ này dẫn đến 8 vụ nổ nhỏ hơn vào ngày 15 tháng 8 và đám cháy lớn kéo dài trong nhiều ngày.

Thảm họa này khiến 173 người thiệt mạng trong đó có 104 lính cứu hỏa, 798 người bị thương và mất tích Vụ nổ để lại một miệng hố khổng lồ (ảnh dưới), những tòa nhà xung quanh của 7 công ty vận tải và hậu cần khác bị phá hủy, 8 ngàn xe hơi mới của nhiều hãng đang được tập kết gần đó bị thiêu rụi, nhiều tòa nhà xung quanh được cảnh báo tổn hại kết cấu. Tổng cộng 304 tòa nhà, 12428 xe hơi và 7533 container bị hư hại hoặc phá hủy hoàn toàn.

Được biết số amoni nitrat này thuộc công ty hậu cần Thụy Hải - một công ty chuyên xử lý và vận tải hóa chất nguy hiểm. Bên cạnh amoni nitrat thì người ta còn phát hiện ra nhiều loại hóa chất khác được lưu tại cảng như natri xyanua, canxi cacbua, kali nitrat với tổng cộng gần 3000 tấn.

Ngày 6 tháng 9 năm 2014 tại Wyandra, Queensland, Úc: một chiếc xe tải chở 56 tấn amoni nitrat phát nổ ở vùng nông thôn. Vụ nổ này có thể nghe thấy từ cách đó 30 km, các mảnh vỡ văng xa đến 2 km. Người lái xe và 6 lính cứu hỏa bị thương, không có thiệt hại về người.

Ngày 17 tháng 4 năm 2013 tại West, Texas, Hoa Kỳ: Công ty phân bón West Fertilizer Company ở West, Texas gặp hỏa hoạn và khoảng 20 phút sau vụ cháy chính, amoni nitrat lưu trong nhà kho phát nổ, san bằng 80 ngôi nhà và một trường trung học cơ sở. 133 cư dân sống trong một viện dưỡng lão bị mắc kẹt trong đống đổ nát, 15 người thiệt mạng, 200 người bị thương. Có báo cáo cho biết công ty này đã lưu trữ nhiều hơn số amoni nitrat theo giới hạn quy định mà không có giấy phép của Bộ an ninh nội địa. Số amoni nitrat phát nổ ước tính 240 tấn.

Ngày 10 tháng 9 năm 2007 tại Monclova, Coahuila, Mexico: một chiếc xe bán tải mất kiểm soát tông vào một chiếc xe đầu kéo chở 22 tấn ANFO. 3 người trên xe bán tải chết do vụ tai nạn nhưng vụ cháy bắt nguồn từ cabin xe đầu kéo đã kích nổ ANFO khiến 37 người chết và 150 người bị thương. Vụ nổ tạo ra một cái hố rộng 9 m, sâu 1,8 m trên đường (ảnh trên).

Ngày 22 tháng 4 năm 2004 tại Ryongchon, Bắc Triều Tiên: một đoàn tàu chở amoni nitrat đã phát nổ tại thị trấn Ryongchon gần biên giới với Trung Quốc làm 162 người thiệt mạng và 3000 người khác bị thương. Nhà ga xe lửa tại đây cũng như hầu hết các tòa nhà trong phạm vi 500 m bị san phẳng, 8000 ngôi nhà khác bị phá hủy một phần hoặc hư hại. Tại hiện trường người ta tìm thấy 2 hố sâu khoảng chục mét và giới chức Triều Tiên cho biết nguyên nhân là lỗi con người. Tuy nhiên, cũng có thuyết cho rằng đây là một âm mưu ám sát nhà lãnh đạo Triêu Tiên - Kim Jong-Il khi đang đi qua nhà ga vào thời điểm đó.

Ngày 24 tháng 5 năm 2004 tại Mihailesti, Buzau, Romania: một chiếc xe tải chở 20 tấn amoni nitrat mất lái lật ngang trên đường và không lâu sau, ngọn lửa phát ra từ cabin làm amoni nitrat phát nổ. Điều đáng nói là khi tai nạn xảy ra, tài xế đã rời xe và gọi cứu hỏa. 20 phút sau thì 2 xe cứu hỏa tới dập lửa nhưng một đoàn quay phóng sự truyền huyền cũng tới để ghi hình tin tức và hàng chục người dân hiếu kỳ tụ tập quanh nơi xảy ra tai nạn. Amoni nitrat phát nổ làm 18 người trong đó có tài xế xe tải, 7 nhân viên cứu hỏa, nhân viên của nhà đài và những người dân hiếu kỳ thiệt mạng, 13 người khác bị thương. Vụ nổ tạo ra một miệng hố sâu 6,5 m (ảnh trên), những mảnh cơ thể người văng khắp nơi, 2 người là tài xế xe tải và một nhân viên cứu hóa chỉ có thể được nhận dạng bằng DNA, thiệt hại ước tính 70 ngàn EUR. Sau sự kiện này thì các quy định an toàn khi vận chuyển amoni nitrat đã được siết chặt và giám đốc nhà máy Doljchim - nơi sản xuất số amoni nitrat trong vụ việc cùng các viên quản lý thuộc các công ty liên quan đến hoạt động vận chuyển đã bị buộc tội giết người do cẩu thả và hủy hoại tài sản. Tất cả đều bị tuyên có tội và bị kết án 4 năm tù cũng như phải bồi thường thiệt hại cho các gia đình nạn nhân.

Ngày 9 tháng 3 năm 2004 tại Barracas, Tây Ban Nha: lại một chiếc xe tải chở 25 tấn phân amoni nitrat phát nổ sau tai nạn giao thông làm 2 người thiệt mạng và 5 người bị thương. Vụ nổ cũng tạo ra một hố sâu 5 mét.

Ngày 21 tháng 9 năm 2001 tại Toulouse, Pháp: vụ nổ xảy ra tại nhà máy sản xuất phân bón AZF (Azote de France) khiến 31 người chết và 2442 người bị thương trong đó có 34 người bị thương nặng. Vụ nổ được cho là do 200 - 300 tấn amoni nitrat dạng hạt được cất giữ không cẩn thận. Toàn bộ nhà máy bị phá hủy, nhà kho nơi chứa số amoni nitrat trở thành một cái hố sâu 7 m, đường kính 40 m. Vụ nổ tạo ra địa chấn 3,4 độ Richter với sức công phá tương đương 20 - 40 tấn TNT. Sóng xung kích từ vụ nổ làm vỡ các cửa sổ nhà cách đó đến 3km và tại tâm vụ nổ là một miệng hố sâu 10 m, rộng 50 m. Nguyên nhân vụ nổ vẫn chưa rõ nhưng bộ trưởng bộ môi trường Pháp ban đầu cho rằng đây có thể là một vụ tấn công khủng bố vì nó xảy ra ngay sau sự kiện 11 tháng 9.

Ngày 6 tháng 1 năm 1998, tại Hưng Bình, Thiểm Tây, Trung Quốc: vào giữa đêm thì một loạt vụ nổ xảy ra trong nhà máy sản xuất phân bón Hưng Bình, nơi có 27,6 tấn amoni nitrat. Vụ nổ giết chết 22 người và làm 56 người khác bị thương và nguyên nhân được cho là tai nạn.

Ngày 13 tháng 12 năm 1994 tại Port Neal, Iowa, Hoa Kỳ: 2 vụ nổ làm rung chuyển Port Neal xảy ra tại nhà máy xử lý amoni nitrat của Terra Industries. 4 người thiệt mạng, 18 người bị thương, gần 5700 tấn amoniac khan được giải phóng ra môi trường và kéo dài trong 6 ngày sau vụ nổ. Nước ngầm tại nhà máy xử lý bị ô nhiễm nặng. Điều may mắn là vụ nổ xảy ra trước 8 giờ sáng - giờ bắt đầu ca làm việc mới, nếu trễ hơn thì con số thương vong rất lớn.

Ngày 2 tháng 8 năm 1994 tại mỏ vàng Porgera, Papua New Guinea: 11 công nhân thiệt mạng khi máy nhũ tương amoni nitrat phát nổ khi họ đang làm việc. Vụ nổ này kéo theo một vụ nổ lớn hơn với 80 tấn nhũ tương ANE, gây ra đám cháy lớn tại mỏ vàng Porgera nhưng không gây thiệt hại về người nhờ sơ tán sớm. Vụ nổ này cũng tạo ra một đám mây hình nấm tương tự như vụ nổ tại Beirut.

Ngày 29 tháng 11 năm 1988 tại Kansas, Missouri, Hoa Kỳ: 2 xe đầu kéo chở khoảng 23 ngàn kg chất nổ ANFO đã phát nổ tại một công trường xây dựng ở thành phố Kansas. Số chất nổ này được dùng để phá đá khi xây dựng đường cao tốc 71. Trước khi vụ nổ xảy ra đã có cuộc gọi 911 báo có một chiếc xe bán tải bốc cháy gần 2 xe đầu kéo, lính cứu hỏa từ Sở cứu hỏa 30 và 41 được điều đến hiện trường để dập đám cháy từ chiếc xe này và cả 2 đơn vị đều được thông báo có chất dễ cháy nổ. Tuy nhiên, những người lính cứu hỏa không hay biết rằng bên trong 2 chiếc xe đầu kéo là ANFO và vào 4 giờ sáng, một trong 2 xe đầu kéo bắt lửa gây ra vụ nổ kinh hoàn khiến 6 lính cứu hỏa chết tại chỗ. Vụ nổ tiếp theo xảy ra 40 phút sau đó. 2 vụ nổ tạo ra 2 hố rộng 30 m, sâu 2,4 m, làm vỡ cửa kính của những ngôi nhà trong bán kính 16 km và tiếng nổ có thể nghe thấy từ cách đó 64 km. Nguyên nhân vụ nổ sau đó được xác định là do chủ ý phóng hỏa của các cá nhân trong cuộc tranh chấp lao động với công ty xây dựng đã được ký hợp đồng làm đường cao tốc.

Ngày 30 tháng 8 năm 1972 tại Taroom, Queensland, Úc: một chiếc xe tải chở 12 tấn amoni nitrat bị chập điện và bốc cháy. Sau khi tài xế dừng xe, 2 anh em từ một nông trại gần đó đã nhìn thấy và đến hỗ trợ. Không may vụ nổ xảy ra khiến cả 3 người thiệt mạng. Vụ nổ đã thiêu rụi 800 ha rừng cây bụi xung quanh và để lại một hố sâu nơi chiếc xe đậu.

Ngày 17 tháng 12 năm 1960 tại Traskwood, Arkansas, Hoa Kỳ: một đoàn tàu chở hàng 96 toa gặp tai nạn, 23 toa cuối bị trật ra khỏi đường ray. Trong số những toa này có 4 toa chở dầu nhiên liệu, 2 toa chở xăng, 3 toa chở dầu mỏ, 4 toa chứa các thùng phuy dầu nhớt, 3 toa chứa phân bón dạng lỏng, 1 toa chứa axit nitrit dạng hơi và 2 toa chở phân amoni nitrat. Axit nitric đã phản ứng với dầu nhiên liệu và phát nổ khiến amoni nitrat tỏa ra các khu vực quanh sự cố. Rất may không có thiệt hại về người.

Ngày 7 tháng 8 năm 1959 tại Roseburg, Oregon, Hoa Kỳ: một chiếc xe tải chở 2 tấn thuốc nổ công nghiệp và 4,5 tấn amoni nitrat của công ty vật liệu xây dựng Gerretsen đã bốc cháy và phát nổ khi đang đậu bên đường. 14 người thiệt mạng và 125 người bị thương, những tòa nhà trong bán kính 8 khối nhà bị phá hủy, nhiều khu nhà khác cũng bị hư hại. Kết quả điều tra cho biết tài xế xe tải đã đậu xe đợi cho chuyến giao hàng sáng hôm sau, bất chấp cảnh báo của công ty Pacific Powder Company - nơi tài xế này làm việc 2 ngày trước đó là không được để xe tải chứa vật liệu nguy hiểm mà không trông chừng hay ở những khu vực thường có kẹt xe. Một cảnh sát tên Donald De Sues và cảnh sát trưởng Roseburg đã có mặt tại hiện trường trước khi vụ nổ xảy ra nhằm di dời chiếc xe cũng như sơ tán công dân ra khỏi khu vực nguy hiểm. Cả 2 đều thiệt mạng sau vụ nổ và được xem là người hùng của Roseburg bởi nếu không có họ, con số thương vong đã lớn hơn.

Ngày 28 tháng 7 năm 1947 tại Brest, Pháp: con tàu chở hàng Ocean Liberty của Na Uy được chất đầy 3300 tấn amoni nitrat và các sản phẩm dễ cháy khác. Vào 12:30 ngày 28 tháng 7, con tàu đột nhiên bốc cháy, thuyền trưởng ra lệnh niêm phong các khoang chứa và bơm hơi nước vào các khoang. Thế nhưng đám cháy không được dập tắt, tàu được kéo ra khỏi bến lúc 14 giờ thì đến 17 giờ nó phát nổ làm 29 người thiệt mạng và gây thiệt hại nặng tại cảng Brest.

Ngày 16 tháng 4 năm 1947 tại Texas, Hoa Kỳ: tàu chở hàng Grandcamp đang được chất hàng thì hỏa hoạn xảy ra, thời điểm này trên tàu có 2300 tấn amoni nitrat. Phản ứng của thuyền trưởng tương tự vụ nổ tàu Ocean Liberty đó là niêm phong các khoang chứa và bơm hơi nước dập lửa nhưng vô hiệu bởi amoni nitrat là một chất oxy hóa, nó khiến hơi nước không thể dập được lửa và hơi nước lại góp phần chuyển hóa amoni nitrat thành ni-tơ oxit đồng thời tăng thêm nhiệt độ vốn đang rất cao trong hầm tàu.

Vụ cháy khiến rất nhiều người hiếu kỳ tập trung ở bến cảng xem, họ nghĩ rằng vẫn đang ở khoảng cách an toàn. Áp suất bên trong các hầm chứa quá cao khiến cửa hầm bung ra, khói cam bốc lên (đây là màu đặc trưng của ni-tơ dioxit) và chính màu sắc khác thường này khiến càng nhiều người kéo đến xem. Nhiệt độ vỏ tàu nóng đến nỗi khiến nước biển xung quanh sôi lên, nước dội vào tàu lập tức bốc hơi và hầm tàu cứ thể bị giãn nở.

Một giờ sau, amoni nitrat đạt ngưỡng phát nổ dưới sự kết hợp của nhiệt và áp suất. Con tàu phát nổ tạo ra một con sóng cao 4,5 m, san phẳng hơn 1000 toà nhả trên đất liền, phá hủy nhà máy hóa chất Monsanto khiến các nhà máy lọc dầu và téc chứa hóa chất trên bờ cháy dữ dội. Chiếc mỏ neo của tàu Grandcamp nặng 2 tấn (ảnh trên) bị văng xa đến 2,5 km và 6350 tấn thép trên tàu cũng bị thổi bay lên không, có những thanh thép bay ở vận tốc âm thanh.

Đám cháy từ tàu Grandcamp lan sang một con tàu khác là High Flyer đang neo cách tàu Grandcamp 250 mét. Trên tàu High Flyer có chứa 1050 tấn lưu huỳnh và 960 tấn amoni nitrat. Tàu High Flyer phát nổ vào ngày hôm sau sau khi cháy liên tục trong 16 tiếng và nó làm chìm cả chiếc tàu Wilson B. Keene (ảnh trên) gần đó. Chân vịt của High Flyer cũng bay lên bờ, cách hiện trường hơn 1,6 km. 500 tấn amoni nitrat trên cầu cảng cũng bị cháy nhưng không nổ.

Vụ nổ khủng khiếp gây ra dư chấn làm vỡ cửa sổ của những ngôi nhà cách đó 64 km và khiến 2 chiếc máy bay nhỏ đang bay ở độ cao 460 m rơi. Thảm kịch này gây ra thương vong 567 người bao gồm tất cả những thủy thủ còn lại trên tàu Grandcamp. Nguyên nhân thảm kịch được cho là bắt nguồn từ một mẩu tàn thuốc từ ngày hôm trước tức hàng hóa trên tàu Grandcamp đã cháy âm ỉ suốt đêm trước khi ngọn lửa được phát hiện vào sáng ngày xảy ra vụ nổ.

Ngày 29 tháng 4 năm 1942 tại Tessenderlo, Bỉ: vụ nổ amoni nitrat cực lớn xảy ra ở nhà máy Produits Chimiques de Tessenerloo, san phẳng nhà máy này và gây thiệt hại nặng thị trấn Tessenderlo khiến 189 người chết và hơn 900 người bị thương. Nguyên nhân vụ nổ được cho là xuất phát từ hoạt động phân tách 150 tấn amoni nitrat với chất nổ công nghiệp.

Ngày 1 tháng 3 năm 1924 tại Nixon, New Jersey, Hoa Kỳ: một đám cháy kéo theo nhiều vụ nổ lớn đã phá hủy một nhà kho chứa gần 2,2 tấn amoni nitrat tại nhà máy xử lý amoni nitrat Nixon Nitration Works. Thảm họa này làm 12 người thiệt mạng, phá hủy 40 tòa nahf và thị trấn công nghiệp Nixon - giờ là Edison, New Jersey.

Ngày 21 tháng 9 năm 1921 tại Oppau, Đức: khoảng 4500 tấn hỗn hợp amoni sulfat và phân bón amoni nitrat lưu trữ trong các silo phát nổ tại một nhà máy của công ty hóa chất lớn nhất thế giới BASF Group ở Oppau, nay là một phần của Ludwigshafen, Đức làm hơn 560 người thiệt mạng và hơn 2000 người bị thương. 2 vụ nổ cách nhau chỉ nửa giây xảy ra vào sáng ngày 21 tháng 9 tạo ra một miệng hố 90 x 125 m và sâu đến 19 m (ảnh trên). Năng lượng từ vụ nổ tương đương 1 - 2 kiloton TNT. Khoảng 80% các tòa nhà tại Oppau bị phá hủy làm 6500 người mất nhà, thêm vào đó sóng xung kích từ vụ nổ đã gây thiệt hại lớn ở Mannheim nằm bên kia bờ sông Rhine, xé toạc các mái nhà nằm cách vụ nổ đến 25 km và làm vỡ các cửa kính của nhiều ngôi nhà ở xa hơn bao gồm cả nhà thờ Worms có từ thời Trung Cổ.

Ngày 26 tháng 7 năm 1921 tại Kriewald, Đức: chỉ vài tháng sau thảm kịch ở Oppau, thị trấn đường sắt Kriewald (nay là Krurow, Ba Lan), amoni nitrat lại phát nổ. Các công nhân đã cố gắng làm tơi 30 tấn amoni nitrat lúc này đã kết tụ và đông đặc trong 2 toa xe lửa bằng mìn phá đá. Vụ nổ làm 19 người thiệt mạng.

Ngày 2 tháng 4 năm 1916 tại Faversham, Kent, VQ Anh: một vụ nổ lớn xé toạc nhà máy sản xuất thuốc súng ở Uplees, gần Faversham khi ngọn lửa lan sang một kho chứa 25 tấn thuốc nổ TNT và 700 tấn amoni nitrat. Vụ nổ này làm 115 người thiệt mạng. Thời tiết có thể đã góp phần tạo ra đám cháy bởi tháng trước ẩm ướt nhưng ngay tháng sau khô hạn từ đó tạo ra các điều kiện lý tưởng cho quá trình đốt sinh nhiệt. Đây cũng được xem là vụ nổ đầu tiên do amoni nitrat gây ra được ghi nhận.

Nguồn: Wikipedia