Học viện đào tạo trực tuyến Thứ Năm, 5 tháng 11, 2020 0 No comments

Bản đồ 2D nào cũng bị sai? Nghe có vẻ hơi vô lý, nhưng đó là sự thật đấy anh em ah. Chúng ta đang sống trong một thế giới mà giáo dục chính là thứ dễ tác động đến nhận thức của con người nhất, nhưng "giáo dục" ở những đất nước khác nhau lại rất rất khác nhau! 😅 Để biết vì sao lại như vậy, mời anh em cùng tham khảo và thảo luận thêm trong bài này nhé!

Vào năm 2017, lúc mình còn ở Boston (bang Massachusetts, Mỹ), mình đã khá ngạc nhiên khi nhìn thấy những tấm bản đồ ở đó, bởi vì nó có hình thù khá lạ lẫm so với cái bản đồ mà mình đã được tiếp xúc khi còn ở Việt Nam. Tuy nhiên, những tấm bản đồ lạ lẫm đó lại mang đến một góc nhìn, một tư duy giáo dục tiến bộ hơn hẳn những tấm bản đồ 2D phổ biến hiện nay.

Hồi mình còn nhỏ, mình đã từng thốt lên khi nhìn bản đồ ở trong trường học: "Wow, sao nước Nga và Canada lại bự dữ ta, mấy nước bự bự như vầy chắc là giàu mạnh lắm đây, đất nhiều mà, thế nào cũng có nhiều khoáng sản, nước mình nhỏ xíu vậy mà còn quá trời tài nguyên mà!" 😅 Mình tin là suy nghĩ đó cũng là suy nghĩ của rất nhiều đứa trẻ khác trên hành tinh này, chứ không riêng gì mình. Và suy nghĩ đó tồn tại cho đến tận năm 2017, cho đến khi mình tận mắt nhìn thấy tấm bản đồ "lạ lẫm" ở Boston… Anh em thấy đó, 1 tấm bản đồ có thể ảnh hưởng đến tư duy của một người đến mấy chục năm, thậm chí có khi là cả đời người.

Đây là tấm bản đồ địa lý truyền thống mà chúng ta thường được học

Quay trở lại quá khứ một chút, tấm bản đồ hình chữ nhật mà anh em hay được học trong trường từ nhỏ đến lớn, cho đến đại học luôn, được gọi là "Mercator map". Nó được tạo ra gần 500 năm về trước bởi ông Flemish và ông Mercator. Mục đích của 2 ông này là tạo ra một tấm bản đồ "hoàn hảo" cho việc định vị trên biển, bởi vì hồi đó người ta di chuyển bằng đường biển là chủ yếu. Chính Google Maps cũng dùng loại bản đồ này vì khả năng định vị chính xác của nó. Lý do là vì nó thể hiện chính xác phương hướng trên bản đồ, thẳng lên trên là hướng Bắc, thẳng xuống dưới là hướng Nam, đồng thời giữ nguyên hình dạng của các châu lục một cách chuẩn xác. Cứ vậy, người ta cứ nhắm đúng hướng trên bản đồ là có thể đi từ điểm A đến điểm B một cách chính xác. Và cũng vì vậy mà nó được sử dụng phổ biến cho đến tận ngày nay, và được đưa vào trường học để dạy cho học sinh.

Bản đồ Mercator truyền thống

Tuy nhiên, nhược điểm lớn nhất của nó chính là thể hiện diện tích RẤT KHÔNG CHÍNH XÁC, đặc biệt là những nơi ở gần Bắc Cực và Nam Cực. Lý do là bởi trái đất của chúng ta hình cầu, mà muốn chuyển những hình ảnh trên mặt cầu lên mặt phẳng thì chúng ta phải làm một phép chiếu để chuyển đổi, những hình ảnh này khi được chiếu lên mặt phẳng 2D thì chắc chắn sẽ bị biến dạng theo một hướng nào đó, và ở bản đồ Mercator thì những biến dạng đó sẽ tăng dần ở những vị trí gần cực Bắc và cực Nam.

Ví dụ dễ nhận thấy nhất chính là Canada, đất nước nằm gần cực Bắc, trên bản đồ thì anh em sẽ thấy nó to hơn cả Châu Phi nhưng thực tế thì diện tích thực tế của Canada (9,985 triệu km vuông) nhỏ hơn Châu Phi (30,37 triệu km vuông) đến hơn 3 lần. Ví dụ dễ thấy hơn nữa là đảo Greenland, trông nó to gần bằng Châu Phi, nhưng thực tế thì Greenland (2,166 triệu km vuông) nhỏ hơn Châu Phi tới 14 lần. 😅 Anh em thấy đó, sai ít thì có thể cho qua, nhưng sai số cả mười mấy lần so với thực tế thì… không thể không chú ý được.

Cuộc đời là vậy đó anh em, không có thứ gì là hoàn hảo 100% cả. Bản đồ Mercator rất hữu ích cho định vị, hình dạng các châu lục và quốc gia cũng được giữ nguyên, nhưng diện tích thì bị kéo giãn và rất không chính xác. Để có được tỷ lệ diện tích giữa các quốc gia một cách chính xác, người ta chuyển sang dùng một phép chiếu khác để vẽ bản đồ 2D, phương hướng vẫn như vậy, tỷ lệ diện tích giữa các quốc gia được giữ nguyên so với thực tế, nhưng hình dạng các châu lục và quốc gia giờ đây lại bị méo đi (distortion) khá nhiều, đó là điều chúng ta phải chấp nhận vì không có một phép chiếu nào giúp giữ nguyên mọi đặc tính cả. Bản đồ nào cũng sẽ có ít nhất một đặc tính bị sai, quan trọng là mình cần cái nào, và không cần cái nào.

Gall–Peters_projection_SW.jpg

Bản đồ Gall-Peters

Bản đồ loại này gọi là "bản đồ Gall-Peters", cũng do 2 người cùng đóng góp công sức tạo nên nó: ông Gall và ông Peters, và loại bản đồ này chính là tấm bản đồ "lạ lẫm" ở Boston mà mình đề cập trên đầu bài. Nó hiện đang được quảng bá bởi UNESCO và được sử dụng chính thức trong các trường học ở Boston và UK, thay cho tấm bản đồ Mercator truyền thống. Vậy thì tại sao họ lại làm thế? Loại bản đồ này có gì hay hơn, nhìn nó dị hợm quá mà? Sao không xài tấm bản đồ truyền thống đi cho khỏe, đở mất công giải thích nhiều cho học sinh?

Cái gì cũng có lý do của nó! Thật vậy, những tấm bản đồ Mercator truyền thống rất đẹp, rất hữu ích cho việc định vị, nhưng câu hỏi được đặt ra là những đứa trẻ có cần phải sử dụng bản đồ để định vị phương hướng như hồi xưa khi người ta đi biển hay không? Thật ra, thứ mà những đứa trẻ thường hay chú ý nhất mỗi khi nhìn bản đồ chính là tìm xem đất nước nào ở đâu, nó to hay nhỏ, nó giáp với những nước nào, v.v… Không biết anh em thế nào chứ hồi xưa mình cũng y như vậy! 😁

Và có một sự thật rằng, những đứa trẻ sẽ có khuynh hướng phân biệt nước lớn, nước nhỏ, nước mạnh, nước yếu… dựa trên kích thước hiển thị trên bản đồ mà chúng được tiếp xúc. Tâm lý và cách suy nghĩ của những đứa trẻ rất quan trọng cho việc phát triển tư duy của đứa trẻ sau này. Những người làm giáo dục tiến bộ hiểu điều đó, nên họ cho rằng kích thước của các quốc gia thể hiện trên bản đồ quan trọng hơn hình dáng thực của chúng, nó có thể hơi méo một tí, nhưng tỷ lệ về kích thước thì phải chính xác. Đó là lý do họ chuyển sang dùng bản đồ Gall-Peters, họ cho rằng bản đồ kiểu mới này sẽ làm thay đổi cách mà trẻ con nhìn và nghĩ về thế giới, theo hướng tích cực hơn!

Thật lòng mà nói, cho đến tận bây giờ, khi nhìn thấy một đất nước có diện tích nhỏ, bản thân mình cũng có cảm giác nó "yếu" hơn những nước có diện tích lớn hơn, huống chi là tụi nhỏ. Cho nên, cá nhân mình thấy xu hướng này là đúng trong giáo dục, còn định vị thì giờ đây chúng ta đã có quá nhiều thứ có thể hỗ trợ rồi chứ không như hồi xưa.

Anh em nghĩ sao về vấn đề này? Hãy chia sẻ ý kiến và thảo luận thêm về chủ đề này tại đây nhé! Cảm ơn anh em! ❤️

Tham khảo Wikipedia, Globalcitizen

Nguồn: Tinh Tế

---