Câu chuyện Thất tịch - đậu đỏ và những ngộ nhận

Mình có đọc được bài viết nói về Thất tịch của các bạn bên trang Tầm Chương Trích Cú. Thấy hay và có nhiều thông tin bổ ích quá nên mình có xin team được phép đăng lại trên Tinhte.vn cho anh em cùng đọc và bình luận.

1. Liệu Việt Nam có "Thất tịch" hay không?

Trong "Việt Nam phong tục", cụ Phan Kế Bính liệt kê các lễ lớn của người Việt bao gồm Tết Nguyên đán, Tết Hàn thực, Tết Thanh minh, Tết Đoan ngọ, Tết Trung nguyên, Tết Trung thu, Tết Trùng cửu, Tết Trùng thập, Tết Táo quân và Trừ tịch, hoàn toàn không nhắc đến tục lệ mừng lễ Thất tịch. Tiếp tục tìm kiếm trong các đầu sách về lễ hội truyền thống Việt Nam như "Lễ hội dân gian Việt Nam" của Vương Tuyển, "Bản sắc văn hoá qua lễ hội truyền thống người Việt" của Nguyễn Quang Lê, "Hội hè lễ tết của người Việt" của Nguyễn Văn Huyên, v.v, người viết cũng không tìm thấy dấu ấn của Thất tịch trong các lễ hội lớn ở Việt Nam.


Tuy nhiên, vẫn phải khẳng định rằng Việt Nam có truyền thuyết về Ngưu Lang - Chức Nữ, tức là truyền thuyết gốc lý giải cho ngày lễ Thất tịch. Thế nhưng, ở Việt Nam, câu chuyện Ngưu Lang - Chức Nữ thường được biết đến với một tên gọi nôm na hơn là truyền thuyết ông Ngâu - bà Ngâu hay vợ chồng Ngâu. Hơn hết, truyền thuyết này chủ yếu để lí giải cho việc xuất hiện mưa ngâu vào khoảng thời gian tháng 7 Âm lịch. Các hoạt động trong ngày 7/7 như đi chùa cầu duyên hay kể chuyện ông Ngâu - bà Ngâu cũng mang tính chất hẹp, thường xuất hiện trong một cụm gia đình nhỏ lẻ. [Ngoài ra, trong thơ ca cũng nhắc đến Thất tịch (Thất tịch của Phạm Xuân Ôn, Khóc Kính phi của Nguyễn Phúc Chu, Truyền kì tân phả của Đoàn Thị Điểm,...). Đồng thời, tên gọi này cũng tồn tại trong một cộng đồng dân tộc người Hoa thiểu số - và được người Hoa bảo lưu trong quá trình di dân của dân tộc mình.]

2. Thực hư câu chuyện "ăn chè đậu đỏ ngày Thất tịch để cầu duyên"?

Loại đậu đỏ chúng ta thường dùng để nấu chè có danh pháp khoa học là vigna angularis, tên tiếng Anh là azuki bean, tiếng Trung gọi là 赤豆 (xích đậu) hoặc 红豆 (hồng đậu). Loại đậu đỏ này không hề có bất kì ý nghĩa nào liên quan đến tình yêu đôi lứa.

Loại đậu đỏ dùng để "cầu duyên" là đậu đỏ trong văn hoá dân gian Trung Quốc. Giống đậu này có danh pháp khoa học là abrus precatorius, tên tiếng Anh là crabs eye, tiếng Trung gọi là 红豆 (hồng đậu). Hồng đậu có độc, cụ thể là abrin - một loại toxalbumin có thể gây chết người. Vì thế, loại đậu này chắc chắn không thể dùng để nấu chè được.

Sở dĩ loại hồng đậu này còn được gọi là hạt tương tư (相思子; tương tư tử) là do những truyền thuyết xung quanh nó. Ghi chép của Can Bảo thời Tấn trong "Sưu thần kí" có nhắc đến truyền thuyết về một cặp vợ chồng chết vì tình. Giữa hai nấm mồ của họ có một loại cây lạ mọc lên, trên cây có uyên ương về làm tổ. Chúng không ngừng than thở thảm thiết, người đời nghe được, bèn thương xót mà gọi cái cây ấy là "cây tương tư". "Thuật dị kí" của Lâm Phưởng thời Lương cũng nhắc đến một người phụ nữ có chồng chinh chiến không quay trở về. Nàng ôm mối tương tư mà chết, trên mộ nàng có cây mọc lên, lá cây hướng về phía người chồng đi mất. Người đời cũng gọi cây ấy là "cây tương tư". Một dị bản truyền thuyết khác kể về người chinh phụ khóc thương chồng ra chiến trận, sau khi nước mắt cạn khô, từ hốc mắt nàng nhỏ ra từng giọt máu. Những giọt máu ấy rơi xuống, hoá thành "hạt tương tư".

Sau, Vương Duy thời Đường có viết "thử vật (hồng đậu) tối tương tư" (vật này (hồng đậu) thiết tha tình), Ôn Đình Quân viết "linh lung đầu tử an hồng đậu, nhập cốt tương tư tri bất tri" (xúc xắc lung linh khảm hồng đậu, tương tư khắc cốt người biết chăng?), Tào Tuyết Cần viết "tương tư huyết lệ phao hồng đậu" (tương tư nhỏ máu thành hồng đậu),...; hay tục tặng chuỗi hạt hồng đậu như là tín vật định tình của người Trung Quốc đều là bắt nguồn từ những truyền thuyết này.

Bên cạnh đó, trong ghi chép về phong tục đón Tết Thất tịch của người Hoa ở thành phố Hồ Chí Minh cũng không có món chè đậu đỏ. Cụ thể, trong mâm cỗ Thất tịch, ngoài những bánh trái, hoa quả thường thấy trong mâm cúng của người Hoa, thì còn có những món đặc trưng như lá mạ non, bánh phục linh, bánh chay nhân dừa, đậu phọng rang (nguyên vỏ), củ ấu, trà, thau thất tỉ, v.v.

Người viết phỏng đoán rằng do nhầm lẫn trong khâu dịch thuật (do hai loại cùng tên là hồng đậu nhưng lại khác về tính chất), nên tư tưởng sai về món chè đậu đỏ đã được các blog, fanpage tưởng là thật và truyền bá rộng rãi trong ngày này.

3. Tiểu kết:

Tóm lại, câu chuyện Thất tịch và ăn chè đậu đỏ không phải là câu chuyện mới, nhưng lại là một câu chuyện đáng chú ý trong dòng chảy văn hoá dân tộc. Liệu chúng ta có đang biến bản sắc văn hoá nước bạn thành bản sắc văn hoá nước mình hay không? Liệu chúng ta có đang dần dần biến "fake news" thành chân lí và sự thật hay không?


Tầm Chương hy vọng sau bài viết này, mỗi người chúng ta đều sẽ có cho mình một câu trả lời thoả đáng.

Quảng cáo

Cảm ơn độc giả Trần Quang Đức và Tùng Nguyễn Bá đã cung cấp thêm thông tin để giúp Tầm chỉnh lý bài viết phù hợp, chuẩn xác.
----------------------------------------------
Tài liệu tham khảo:
Phan Kế Bính. 2005. "Việt Nam phong tục". Hà Nội: Nhà xuất bản Văn học.
Vương Tuyển. 2009. "Lễ hội dân gian Việt Nam". Hà Nội: Nhà xuất bản Văn hoá dân tộc.
Nguyễn Quang Lê. 2014. "Bản sắc văn hoá qua lễ hội truyền thống người Việt". Hà Nội: Nhà xuất bản Khoa học xã hội.
Nguyễn Văn Huyên. 2017. "Hội hè lễ tết của người Việt". Hà Nội: Nhà xuất bản Thế giới.
Nguyễn Đổng Chi. 1957. "Kho tàng truyện Cổ tích Việt Nam". Hà Nội: Nhà xuất bản Giáo dục.
Trần Chí Minh. "Tết Thất tịch". Ban Dân tộc Thành phố Hồ Chí Minh (http://bandantoc.hochiminhcity.gov.vn/)
---------------
Chấp bút: Lý Thanh Quân
Ảnh: Travelmag

Quảng cáo

Thiết kế: Aiph Doan

CHUYÊN MỤC NGHỆ THUẬT LÀM GIÀU BỀN VỮNG

Nhấn vào đây để bắt đầu học

Khóa học Machine Learning cơ bản- Khoa học dữ liệu - AI

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Khoá học Quản trị Chiến lược Dành cho Lãnh đạo Doanh nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Nơi hội tụ Tinh Hoa Tri Thức - Khơi nguồn Sáng tạo

Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com

Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

--- 

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên ZALO!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên Facebook!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa đào tạo Power BI phân tích báo cáo để bán hàng thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Bảo mật và tấn công Website - Hacker mũ trắng

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học ​

KHÓA HỌC LẬP TRÌNH PYTHON TỪ CƠ BẢN ĐẾN CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình Visual Foxpro 9 - Dành cho nhà quản lý và kế toán

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn về Moodle chuyên nghiệp và hay

Xây dựng hệ thống đào tạo trực tuyến chuyên nghiệp tốt nhất hiện nay.

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

KHÓA EXCEL CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học AutoIt dành cho dân IT và Marketing chuyên nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khoá học Word từ cơ bản tới nâng cao, học nhanh, hiểu sâu

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn sử dụng Powerpoint từ đơn giản đến phức tạp HIỆU QUẢ

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Thiết kế, quản lý dữ liệu dự án chuyên nghiệp cho doanh nghiệp bằng Bizagi

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng Power Query trong Excel

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình WEB bằng PHP từ cơ bản đến nâng cao

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng TableAU - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng SPSS - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học "Thiết kế bài giảng điện tử", Video, hoạt hình 

kiếm tiền Youtube bằng phần mềm Camtasia Studio

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ VIDEO CLIP CHO DÂN MARKETING CHUYÊN NGHIỆP

​​​​​

HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ QUẢNG CÁO VÀ ĐỒ HỌA CHUYÊN NGHIỆP VỚI CANVA

Hãy tham gia khóa học để trở thành người chuyên nghiệp. Tuyệt HAY!😲👍

 KHÓA HỌC VIDEO- XÂY DỰNG PHẦN MỀM QUẢN LÝ BẰNG MICROSOFT ACCESS

GOOGLE SPREADSHEETS phê không tưởng

Khóa hoc lập trình bằng Python tại đây

Hãy tham gia khóa học để biết mọi thứ

Để tham gia tất cả các bài học, Bạn nhấn vào đây 

Khóa học lập trình cho bé MSWLogo

Nhấn vào đây để bắt đầu học

Khóa học Ba, Mẹ và Bé - Cùng bé lập trình  TUYỆT VỜI

Khóa học sử dụng Adobe Presenter-Tạo bài giảng điện tử

Khóa học vẽ tạo giao diện demo cho website

Để thành thạo Wordpress bạn hãy tham gia khóa học 

Tham gia khóa học tại đây

Khóa học sử dụng Edmodo để dạy và học hiện đại để thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Bảo hiểm nhân thọ - Bảo vệ người trụ cột

Cập nhật công nghệ từ Youtube tại link: congnghe.hocviendaotao.com
Tham gia nhóm Facebook
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

Nguồn: Tinh Tế

Share !