Cách BlackBerry Messenger hoạt động: lịch sử nhắn tin trên di động và di sản BBM để lại

Mình đọc và nghe một số bài viết công nghệ về lịch sử công nghệ với cách BBM hoạt động, hồi tưởng về một thời hưng thịnh và trải nghiệm cá nhân với BlackBerry và BBM nên viết bài này.

Hiện nay, việc nhắn tin qua các ứng dụng như iMessage, Telegram, WhatsApp đã trở nên quá phổ biến, thì ít ai nhớ được rằng cuộc cách mạng "free texting trên di động thật sự được khởi xướng và định hình bởi BlackBerry với BBM - BlackBerry Messenger.


Bold 9000 huyền thoại

Hẳn anh em còn nhớ trào lưu BlackBerry một thời, từ những con chiếc 8700, Bold 9000 huyền thoại hay những biến thể sau đó như 9780, 9900 hay BlackBerry Classic. Trong những sản phẩm đó, BBM luôn là một phần quan trọng nhưng mãi đến những năm 2011, BBM mới chính thức đến Việt Nam với sự hỗ trợ của nhà mạng như Viettel, Mobifone, v.v. Mình còn nhớ cảm giác thích thú đăng kí gói BIS, rồi dùng BBM nhắn tin với anh em đồng nghiệp tại Dâu Đen dùng Blackberry. Đó là một cảm giác vui sướng mà ngay cả sau này sử dụng iMessage hay các dịch vụ khác, nó không thể nào lặp lại.

Thực tế thì, BBM không phải là ứng dụng nhắn tin đầu tiên trong lịch sử công nghệ, nhưng là nền tảng đầu tiên biến nhắn tin qua Internet trên điện thoại di động thành trải nghiệm phổ cập, ổn định, giàu tính năng và thay thế SMS trả phí. Và bài viết này mình muốn nói một chút về lịch sử, về cách thức BBM hoạt động với BlackBerry.

Lịch sử nhắn tin miễn phí: BBM là cú hích

Thật ra, từ những năm 90 của thế kỷ trước, instant messaging (IM) đã phổ biến trên máy tính với các nền tảng như ICQ, AOL Instant Messenger, MSN/Yahoo!. Tuy nhiên, những nền tảng này chỉ gói gọn trong PC và Internet có dây cố định, còn trên các thiết bị di động nó vẫn chưa thật sự mang lại trải nghiệm được tối ưu. Điểm bùng nổ bắt đầu xuất hiện khi vào năm 2005, Research In Motion (RIM) ra mắt BBM trên BlackBerry: lần đầu người dùng có một nền tảng nhắn tin di động "always-on", qua dữ liệu mà không dùng SMS, có xác nhận gửi/đọc, nhóm chat, chia sẻ file, và độ ổn định/tiết kiệm dữ liệu đủ để nhà mạng bán gói BIS trọn gói.


AOL Instant Messenger hay Yahoo từng là biểu tượng trên hệ Desktop

Theo dòng lịch sử, những thiết bị BlackBerry đầu tiên mà RIM sản xuất vốn đã là những pager hỗ trợ nhắn tin hai chiều, kết hợp chức năng email push khiến BlackBerry trở thành thiết bị được ưa chuộng của giới doanh nhân. Và những thiết bị này chỉ được coi là tiền thân của BBM.

Vậy tại sao BBM lại tạo ra cú hích lớn như vậy? Có nhiều yếu tố khiến việc này xảy ra. Đầu tiên, đó là BlackBerry tại thời điểm đó "hot" như iPhone cách đây vài năm. Vào thời kì đỉnh điểm, BlackBerry kiểm soát 20% thị trường smartphone toàn cầu, và tới 50% thị phần tại Mỹ; doanh số có năm vượt 50 triệu thiết bị. Cầm thiết bị BlackBerry với bàn phím trên tay, gõ tik tak tik tak trên tay nó mang cái sự "chất" mà những sản phẩm khác khó có thể sánh bằng.

Thứ hai, dịch vụ BBM được thiết kế cho các thiết bị di động ngay từ đầu với việc định danh bằng PIN, kết nối luôn mở, tối ưu dữ liệu. Điều này khác biệt hoàn toàn với các bản port ứng dụng điện thoại lên mobile. Ngoài ra, trải nghiệm nhắn tin mà BBM mang lại vượt trội hoàn toàn so với SMS. Anh em nào dùng BBM với BIS rồi chắc biết, bàn phím gõ vui tay, thiết bị gọn gàng mà lại gửi nhận tin nhắn thời gian thực, có xác thực gửi/đọc, hỗ trợ gửi ảnh, voice và hoạt động rất ổn định trên mạng di động.


Nhưng trên di động vào những năm đầu thế kỷ 20 thì có lẽ BBM là tuyệt vời nhất

Quảng cáo

Thứ ba, đó là cộng đồng BlackBerry thời đó đông đảo lắm, mà lại chất. BBM là một yếu tố nữa khiến cái mạng lưới người dùng BlackBerry tăng độ chất, tăng cái sự kết nối và đôi khi có phần hơi khép kín của họ. Từ đó, nó trở thành một biểu tượng văn hoá di động nửa sau những năm 2000. Đỉnh điểm vào năm 2013, BBM từng có hơn 80 triệu người sử dụng toàn cầu. Mình thì mãi tới năm 1 đại học, tầm 2009 thì phải mới bắt đầu chơi BlackBerry, từ Bold 9650, 9630 tới ki cóp mua con Bold 9000 hay Bold 9780 mà chơi. Nhưng nghe mấy anh lớn kể lại thì cộng đồng BlackBerry của Việt Nam trước đó đã sôi nổi lắm rồi. Đến khi BIS chính thức về Việt Nam vào 2011, BBM được chính thức hỗ trợ thì BlackBerry tiếp tục bùng nổ được một đoạn trong cộng đồng trước khi lụi tàn vì iPhone và Android ngày một dễ sử dụng.


Cầm BlackBerry với BBM là một cảm xúc mà giờ nghĩ lại vẫn còn bồi hồi

Và những năm tháng đỉnh cao của BlackBerry, đã có rất nhiều ứng dụng Instant Messaging xuất hiện trên nền tảng. Theo kí ức hỗ trợ cài máy cho khách thì có các ứng dụng như Yahoo Messenger, WhatsApp, Google Talk hay thậm chí cả IM cho phép đăng nhập trên nhiều nền tảng, hay như Facebook. Tuy nhiên, những ứng dụng này không ngon được như BBM khi chúng bị giới hạn về tính năng. Trong khi đó, BBM nếu đặt lên bàn cân so sánh với các ứng dụng này thì hiển nhiên nó ngon lành hơn hẳn từ mặt trải nghiệm gõ phím, gửi và nhận tin nhanh chóng, gửi icon, chat nhóm, hình ảnh, voice, note, v.v.

Và sau này các ứng dụng như Skype, Messenger, Signal, iMessage dần xuất hiện, BBM thoái trào cùng với trào lưu BlackBerry nhưng những ứng dụng này đều phần nào kế thừa hình mẫu chat qua Internet với nhiều tính năng, bảo mật cao. BBM không phát minh IM, nhưng với cá nhân mình, đó là sản phẩm đầu tiên biến IM trở thành trải nghiệm di động chủ lưu – từ đó mở đường cho iMessage/WhatsApp/Telegram thống trị sau này.

Vậy BBM hoạt động như thế nào?

BBM về cơ bản không tốn phí như SMS thời đó. Thay vào đó, nó sử dụng mạng di động/Wifi để gửi dữ liệu. Điểm đặc biệt là BBM chạy trên kiến trúc BlackBerry Internet Service (BIS) và hạ tầng Network Operations Center (NOC) toàn cầu của BlackBerry và điều này giúp BBM tối ưu việc nén dữ liệu, định tuyến, bảo mật và độ tin cậy.

Quảng cáo

PIN 8 chữ số là yếu tố định danh của BBM

Các thành phần cốt lõi của BBM:

• Mã PIN định danh: Mỗi máy BlackBerry có một PIN (8 ký tự) duy nhất. Bạn kết bạn và nhắn bằng PIN, không cần số điện thoại/email. PIN được router của BlackBerry kiểm tra/định tuyến trong mạng lõi BlackBerry.
• Nén dữ liệu mạnh: Mọi lưu lượng qua BIS/BBM được nén đáng kể, giúp băng thông cực thấp, giảm chi phí, cho phép nhà mạng bán gói BIS "trọn gói" hợp lý. Nhược điểm là duyệt web đôi khi chậm hơn do mọi thứ đi qua lớp nén/trung gian.
• Mã hóa đầu-cuối (E2E) và hạ tầng bảo mật: BBM sử dụng chuẩn mã hóa đối xứng (Triple DES/AES) và quy trình khóa để đảm bảo dữ liệu mã hóa trong suốt hành trình; dữ liệu không bị giải mã ngoài môi trường an toàn của BlackBerry/doanh nghiệp.
• NOC toàn cầu và SRP: BlackBerry vận hành NOC với các cụm máy chủ/địa chỉ chuyên dụng, Router/Dispatcher và giao thức Server Routing Protocol (SRP, cổng 3101) để duy trì kênh kết nối ổn định đến thiết bị, xác thực, đẩy dữ liệu, và nhận báo trạng thái D/R.
• Kết nối luôn mở (always-on): Thiết bị duy trì phiên bảo mật với NOC, cho phép đẩy tin gần thời gian thực, hạn chế overhead thiết lập kết nối lặp lại – quan trọng trong bối cảnh mạng 2G/3G đầu kỳ.

BlackBerry với cơ sở hạ tầng mạng an toàn, bảo mật là nền tảng thúc đẩy BBM phát triển

Nói về hai yếu tố quan trọng trong hệ thống này là NOC và SRP thì anh em có thể coi NOC (Network Operation Center) của BlackBerry là trung tâm điều hành mạng toàn cầu, nơi kiểm soát, giám sát và định tuyến mọi lưu lượng BBM/tin nhắn trên hàng triệu thiết bị BlackBerry khắp thế giới. Nhờ NOC, tin nhắn được truyền đi an toàn, nhanh chóng và ổn định 24/7, bất kể người dùng ở đâu. Đây là nền tảng giúp BlackBerry cung cấp trải nghiệm nhắn tin "always-on", bảo mật vượt trội mà nhà mạng chỉ cần mở cổng kết nối là mọi thứ sẽ được NOC vận hành tự động

Còn về SRP, thì đó là giao thức định tuyến riêng của BlackBerry dùng để kết nối, xác thực và truyền dữ liệu giữa server của BlackBerry (NOC) và thiết bị/máy chủ doanh nghiệp. Nhờ SRP, hệ thống đảm bảo tin nhắn, email… luôn đến đúng thiết bị, qua kênh bảo mật riêng biệt và tách biệt hoàn toàn với SMS truyền thống. SRP hoạt động qua các cổng đặc biệt (như 3101), đảm bảo liên lạc không bị gián đoạn cũng như bảo vệ dữ liệu trong quá trình truyền tải

Như vậy, một luồng truyền tin nhắn BBM được đơn giản hoá sẽ như sau:

1. Anh em soạn tin và gửi đi
2. Tin nhắn được mã hoá cục bộ
3. Tin nhắn được nén
4. Tra PIN đến
5. Gửi qua NOC của BlackBerry
6. Đi qua BIS
7. Thiết bị nhận phản hồi trạng thái
8. Giải mã và hiển thị.

Và nhờ khả năng nén tốt, định tuyến PIN tối ưu và always-on channel, chi phí mỗi tin gửi đi là rất thấp, qua đó khả thi về việc sử dụng BIS để cung cấp giải pháp nhắn tin không tính phí. Ngoài ra, hệ thống này không dùng hạ tầng SMS của nhà mạng nên người dùng hoàn toàn không mất thêm đồng cho SMS.

Blackberry Messenger ra đời vào năm 2005, kéo doanh số BlackBerry bùng nổ trên toàn cầu. Dịch vụ này sau đó được mở rộng sang iOS và Android với số lượt tải là 10 triệu lượt trong 24 giờ đầu, 20 triệu trong tuần đầu. Nhưng rồi, việc nó phụ thuộc quá nhiều vào phần cứng BlackBerry đã khiến dịch vụ này suy yếu dần khi iOS hay Android thống trị, và lụi tàn và đóng cửa vào năm 2019.

Tiến hóa lên nhắn tin đa nền tảng: iMessage, WhatsApp, Skype…

Thật ra, điều khiến BBM khác biệt không phải nằm ở việc nó miễn phí, mà kiến trúc mà RIM xây dựng cho BlackBerry để tổ chức hạ tầng, tiêu chuẩn giao thức và định danh một cách tối ưu và tiết kiệm chi phí.


Sau khi BBM lụi tàn, các dịch vụ khác dần thay thế và trở nên phổ biến như iMessage, WhatsApp hay Skype, Facebook Messenger. Những dịch vụ này có sự tổ chức khác nhau nhưng tựu chung đều cùng một cách thức vận hành với BBM.


iMessage trên hệ sinh thái Apple

Ví dụ như iMessage đi, dịch vụ nhắn tin nhà Táo ra đời vào năm 2011, sử dụng hạ tầng Apple APNs: iMessage dùng Apple Push Notification Service (APNs) làm kênh giao nhận, kết hợp máy chủ Apple để định tuyến và đồng bộ đa thiết bị. Ngoài ra, việc định danh được thực hiện bằng bằng số điện thoại/email thay vì PIN; E2E với cơ chế khóa theo thiết bị/tài khoản; "blue bubble" trở thành văn hóa khi các thiết bị của Apple dần trở thành một món hàng "trang sức" gia dụng.

Hay với WhatsApp ra mắt vào năm 2009, ứng dụng này được xây dựng trên biến thể XMPP (FunXMPP), sử dụng số điện thoại làm ID để kết nối. Điểm đặc biệt là ứng dụng này được thiết kế đa nền tảng ngay từ đầu. Việc mã hoá đầu cuối E2E được thực hiện bởi Signal Protocol cho phép việc duy trì kết nối hiệu quả, group chat ổn định và dễ dàng đồng bộ đa thiết bị.


Hay WhatsApp và nhiều ứng dụng khác dần trở thành nền tảng chat phổ biến thay thế BBM

Còn nhiều ứng dụng khác nữa, chúng ra đời sau BBM, trở nên phổ biến và được sử dụng nhưng tựu chung đều có những cơ chế bảo mật và định tuyến riêng để gửi và nhận tin nhắn theo thời gian thực. Điểm đặc biệt là việc mã hoá mạnh, kiến trúc đám mây và đa nền tảng, đồng bộ trên nhiều thiết bị được tối ưu hoá. Điểm khác biệt lớn nhất có lẽ thay vì sử dụng vào kiến trúc độc quyền như NOC/PIN/SRP, các giao thức tiêu chuẩn dược sử dụng như APNs, WebSocket, microservices và cloud-native để dễ mở rộng quy mô toàn cầu. Và điều đặc biệt, trừ iMessage, là các ứng dụng Instant Messaging này đều chuyển từ việc độc quyền phần cứng sang đa nền tảng khiến việc sử dụng, đồng bộ trở nên dễ dàng.

Kết luận

BBM không phải là nền tảng khai sinh ra việc Instant messaging trên thiết bị di động, nhưng công bằng mà nói thì BBM là cú hích đưa tin nhắn di động qua Internet trở nên một trải nghiệm đại chúng: nhanh, giàu tính năng, an toàn, và không trả phí theo tin nhắn như SMS. Kỹ thuật của BBM – định danh PIN, nén dữ liệu, mã hóa, NOC và kết nối always‑on – tạo nên mô hình kinh tế lẫn trải nghiệm đủ vượt trội để thay đổi thói quen giao tiếp của cả một thế hệ.

Và từ nền tảng đó, các nền tảng khác ra đời, tuy với các giao thức khác nhau, nhưng vẫn tiếp tục kế thừa và phát huy những trải nghiệm mà BBM từng mang lại: nhắn tin miễn phí, an toàn, bảo mật, ổn định. Nhìn lại lịch sử, có thể nói: BBM không phát minh IM, nhưng chính BBM đã khai sinh kỷ nguyên "free texting" trên di động và đặt ra tiêu chuẩn mà thế hệ ứng dụng sau này tiếp tục phát triển và phổ cập tới hàng tỷ người dùng. Và cho tới thời điểm này khi nhìn lại, cái cảm giác thích thú với gói BIS thay vì phải cài ServiceBook, cái cảm giác nhắn tin bằng BBM, nhìn thấy chữ D và R trên BBM - hai ký tự nhỏ nhưng khiến cả thế hệ kết nối, thú thật, vẫn là một trải nghiệm mà những ứng dụng hiện tại dù tốt, khó có thể mang lại.

Khóa học Machine Learning cơ bản- Khoa học dữ liệu - AI

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Khoá học Quản trị Chiến lược Dành cho Lãnh đạo Doanh nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Nơi hội tụ Tinh Hoa Tri Thức - Khơi nguồn Sáng tạo

Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com

Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

--- 

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên ZALO!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên Facebook!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa đào tạo Power BI phân tích báo cáo để bán hàng thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Bảo mật và tấn công Website - Hacker mũ trắng

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học ​

KHÓA HỌC LẬP TRÌNH PYTHON TỪ CƠ BẢN ĐẾN CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình Visual Foxpro 9 - Dành cho nhà quản lý và kế toán

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn về Moodle chuyên nghiệp và hay

Xây dựng hệ thống đào tạo trực tuyến chuyên nghiệp tốt nhất hiện nay.

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

KHÓA EXCEL CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học AutoIt dành cho dân IT và Marketing chuyên nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khoá học Word từ cơ bản tới nâng cao, học nhanh, hiểu sâu

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn sử dụng Powerpoint từ đơn giản đến phức tạp HIỆU QUẢ

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Thiết kế, quản lý dữ liệu dự án chuyên nghiệp cho doanh nghiệp bằng Bizagi

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng Power Query trong Excel

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình WEB bằng PHP từ cơ bản đến nâng cao

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng TableAU - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng SPSS - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học "Thiết kế bài giảng điện tử", Video, hoạt hình 

kiếm tiền Youtube bằng phần mềm Camtasia Studio

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ VIDEO CLIP CHO DÂN MARKETING CHUYÊN NGHIỆP

​​​​​

HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ QUẢNG CÁO VÀ ĐỒ HỌA CHUYÊN NGHIỆP VỚI CANVA

Hãy tham gia khóa học để trở thành người chuyên nghiệp. Tuyệt HAY!😲👍

 KHÓA HỌC VIDEO- XÂY DỰNG PHẦN MỀM QUẢN LÝ BẰNG MICROSOFT ACCESS

GOOGLE SPREADSHEETS phê không tưởng

Khóa hoc lập trình bằng Python tại đây

Hãy tham gia khóa học để biết mọi thứ

Để tham gia tất cả các bài học, Bạn nhấn vào đây 

Khóa học lập trình cho bé MSWLogo

Nhấn vào đây để bắt đầu học

Khóa học Ba, Mẹ và Bé - Cùng bé lập trình  TUYỆT VỜI

Khóa học sử dụng Adobe Presenter-Tạo bài giảng điện tử

Khóa học vẽ tạo giao diện demo cho website

Để thành thạo Wordpress bạn hãy tham gia khóa học 

Tham gia khóa học tại đây

Khóa học sử dụng Edmodo để dạy và học hiện đại để thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Bảo hiểm nhân thọ - Bảo vệ người trụ cột

Cập nhật công nghệ từ Youtube tại link: congnghe.hocviendaotao.com
Tham gia nhóm Facebook
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

Nguồn: Tinh Tế

Share !