Từ Hubble đến Roman: 35 năm nhân loại nhìn ra vũ trụ bằng mắt máy bay không gian

Tháng 4/1990, tàu con thoi Discovery đưa một chiếc ống kính khổng lồ lên quỹ đạo. Không ai biết rằng kính thiên văn Hubble, nặng 11 tấn, dài bằng một chiếc xe buýt, sẽ trở thành công cụ khoa học có ảnh hưởng sâu rộng nhất mà nhân loại từng chế tạo. Nhưng chỉ vài tuần sau khi vào quỹ đạo, người ta phát hiện gương chính bị mài sai góc 2,2 micromet, nhỏ hơn một phần mười sợi tóc người, và toàn bộ ảnh chụp bị mờ. Một thảm họa kỹ thuật trị giá 1,5 tỷ USD, phát sóng trực tiếp trên toàn thế giới.

Ba năm sau, phi hành đoàn tàu Endeavour thực hiện chuyến sửa chữa nổi tiếng nhất lịch sử vũ trụ: gắn thêm một bộ thấu kính hiệu chỉnh, về cơ bản là đeo kính cận cho Hubble. Và từ đó, mọi thứ thay đổi.

Hubble đã làm gì trong 35 năm?

Kể từ khi được sửa vào năm 1993 cho đến nay, Hubble đã thực hiện hơn 1,7 triệu lần quan sát và là nền tảng cho hơn 22.000 bài báo khoa học, con số mà không công cụ nào khác trong lịch sử thiên văn học đạt được. Nhưng quan trọng hơn số lượng là chất lượng của những gì Hubble tìm ra.

Hubble giúp xác định tuổi của vũ trụ là 13,8 tỷ năm, một con số mà trước đó các nhà khoa học còn đang tranh luận nhau khoảng cách sai số cả tỷ năm. Hubble là công cụ chính giúp phát hiện năng lượng tối (dark energy) vào cuối những năm 1990, khi các nhà thiên văn quan sát siêu tân tinh xa xôi và nhận ra vũ trụ không chỉ đang giãn nở mà còn đang giãn nở nhanh hơn theo thời gian. Đây là một trong những phát hiện gây chấn động nhất của vật lý hiện đại, vì nó có nghĩa là 68% vũ trụ được cấu tạo từ thứ gì đó chúng ta hoàn toàn chưa hiểu.

Kính thiên văn Hubble - Wiki

Bên cạnh đó, Hubble chụp được hình ảnh những thiên hà thời kỳ đầu của vũ trụ, nhìn ngược thời gian hàng tỷ năm, và giúp lập bản đồ phân bố vật chất tối thông qua hiệu ứng thấu kính hấp dẫn. Mỗi bức ảnh Hubble không chỉ đẹp mà còn mang theo dữ liệu khoa học cụ thể, đo được, có thể phân tích.

Webb xuất hiện và thay đổi tất cả thêm một lần nữa

Tháng 12/2021, sau gần 20 năm phát triển và nhiều lần trì hoãn, James Webb Space Telescope phóng lên từ Kourou, French Guiana. Webb là thế hệ kế tiếp của Hubble, nhưng ở một đẳng cấp khác hoàn toàn: gương chính rộng 6,5 mét (so với 2,4 mét của Hubble), hoạt động trong dải hồng ngoại thay vì khả kiến, và được triển khai ở điểm Lagrange L2 cách Trái Đất 1,5 triệu km, xa đến mức không thể sửa chữa nếu hỏng.

Kính thiên văn James Webb - Nguồn Wiki

Webb mang lại những thứ Hubble không thể làm được: nhìn xuyên qua các đám mây bụi để thấy những ngôi sao đang hình thành bên trong, quan sát bầu khí quyển của các ngoại hành tinh bằng cách phân tích ánh sáng lọc qua, và nhìn về những thiên hà ở thời điểm vũ trụ mới chỉ vài trăm triệu năm tuổi, gần với Big Bang hơn bao giờ hết. Chỉ trong 3 năm hoạt động, Webb đã liên tục phá vỡ kỷ lục về thiên hà xa nhất, sớm nhất, và gây ra không ít câu hỏi cho các mô hình vũ trụ học hiện tại khi tìm thấy những thiên hà lớn và trưởng thành ở thời điểm mà theo lý thuyết chúng chưa thể tồn tại.

Roman và bài toán mà Hubble lẫn Webb không giải được

Tháng 9/2026, NASA sẽ phóng kính thiên văn Nancy Grace Roman, sớm hơn 8 tháng so với kế hoạch ban đầu. Và đây là điểm thú vị: Roman không phải là Hubble mạnh hơn, cũng không phải Webb rẻ hơn. Nó được thiết kế để giải những bài toán mà cả hai đều không giải được.

Roman có gương chính 2,4 mét, đúng bằng Hubble, nhưng camera wide-field của nó có góc nhìn rộng gấp 100 lần Hubble. Điều đó có nghĩa là thay vì chụp từng mảnh bầu trời nhỏ với độ chi tiết cao, Roman có thể lập bản đồ những vùng trời khổng lồ trong một khoảng thời gian ngắn. Đây là thứ mà thiên văn học đã cần từ lâu: không phải độ phân giải cao hơn mà là diện tích bao phủ rộng hơn.

Quảng cáo

Kính thiên văn Roman. Nguồn: Max Planck Institute

Trong 5 năm nhiệm vụ chính, Roman dự kiến sẽ chụp ảnh hàng trăm triệu thiên hà, quan sát hàng tỷ ngôi sao, và phát hiện khoảng 100.000 ngoại hành tinh thông qua phương pháp microlensing, tức là theo dõi các ngôi sao nền mờ đi tạm thời khi một hành tinh đi qua trước mặt. Đây là phương pháp mà Kepler đã dùng nhưng Roman sẽ làm ở quy mô lớn hơn hàng trăm lần.

Nhưng mục tiêu tham vọng nhất của Roman là đo lường bản chất của năng lượng tối và vật chất tối với độ chính xác chưa từng có. Roman sẽ dùng ba kỹ thuật độc lập cùng lúc: quan sát baryon acoustic oscillations (dấu vân tay âm thanh của Big Bang còn in trên phân bố thiên hà), theo dõi siêu tân tinh Ia ở khoảng cách xa, và đo lường hiệu ứng thấu kính hấp dẫn yếu trên hàng trăm triệu thiên hà. Sự kết hợp của ba phương pháp này sẽ cho phép kiểm chứng chéo lẫn nhau, và có thể cuối cùng cho chúng ta câu trả lời về thứ chiếm 68% vũ trụ mà chúng ta vẫn chưa hiểu.

Người phụ nữ đằng sau cái tên Roman

Không nhiều người biết Nancy Grace Roman là ai. Bà là nhà thiên văn học người Mỹ, người đứng đầu bộ phận thiên văn học của NASA trong suốt những năm 1960 và 1970, vị trí chief of astronomy đầu tiên trong lịch sử cơ quan này. Chính Nancy Roman là người thành lập ủy ban khoa học vào thập niên 1960 để nghiên cứu xem kính thiên văn đặt trong vũ trụ có thể làm được gì, những nỗ lực đó sau này dẫn trực tiếp đến dự án Hubble. Bà qua đời năm 2018, ở tuổi 93, trước khi con tàu mang tên mình được phóng lên. Nhưng di sản bà để lại: ý tưởng rằng nhân loại nên đặt mắt nhìn lên từ trên cao, đã định hình cách chúng ta khám phá vũ trụ suốt 35 năm qua.

Quảng cáo

Nancy Grace Roman, người phụ nữ đặt nền móng cho việc nhân loại quan sát vũ trụ từ trên cao

Mỗi thế hệ kính thiên văn không gian ra đời để giải những câu hỏi mà thế hệ trước để lại. Hubble tìm ra dark energy nhưng không đủ năng lực đo lường nó chính xác. Webb nhìn vào quá khứ xa hơn Hubble nhưng trường nhìn quá hẹp để lập bản đồ toàn diện. Roman sẽ lấp đầy khoảng trống đó, không phải bằng cách nhìn xa hơn hay rõ hơn, mà bằng cách nhìn rộng hơn và nhiều hơn.

Và rất có thể Roman sẽ tìm ra những thứ mà chúng ta chưa nghĩ đến câu hỏi. Đó luôn là điều xảy ra với mỗi thế hệ kính thiên văn mới. Tháng 9/2026. SpaceX Falcon Heavy. Launch Complex 39A, Kennedy Space Center. Nhân loại lại mở thêm một đôi mắt nhìn ra vũ trụ.

Bài viết tổng hợp nguồn tin từ Wikipedia.

Khóa học Machine Learning cơ bản- Khoa học dữ liệu - AI

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Khoá học Quản trị Chiến lược Dành cho Lãnh đạo Doanh nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Nơi hội tụ Tinh Hoa Tri Thức - Khơi nguồn Sáng tạo

Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com

Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

--- 

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên ZALO!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên Facebook!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa đào tạo Power BI phân tích báo cáo để bán hàng thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Bảo mật và tấn công Website - Hacker mũ trắng

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học ​

KHÓA HỌC LẬP TRÌNH PYTHON TỪ CƠ BẢN ĐẾN CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình Visual Foxpro 9 - Dành cho nhà quản lý và kế toán

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn về Moodle chuyên nghiệp và hay

Xây dựng hệ thống đào tạo trực tuyến chuyên nghiệp tốt nhất hiện nay.

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

KHÓA EXCEL CHUYÊN NGHIỆP

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học AutoIt dành cho dân IT và Marketing chuyên nghiệp

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khoá học Word từ cơ bản tới nâng cao, học nhanh, hiểu sâu

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học hướng dẫn sử dụng Powerpoint từ đơn giản đến phức tạp HIỆU QUẢ

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Thiết kế, quản lý dữ liệu dự án chuyên nghiệp cho doanh nghiệp bằng Bizagi

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng Power Query trong Excel

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Lập trình WEB bằng PHP từ cơ bản đến nâng cao

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng TableAU - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng SPSS - Chìa khóa thành công!

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học “Thiết kế bài giảng điện tử”, Video, hoạt hình 

kiếm tiền Youtube bằng phần mềm Camtasia Studio

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

Khóa học HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ VIDEO CLIP CHO DÂN MARKETING CHUYÊN NGHIỆP

​​​​​

HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ QUẢNG CÁO VÀ ĐỒ HỌA CHUYÊN NGHIỆP VỚI CANVA

Hãy tham gia khóa học để trở thành người chuyên nghiệp. Tuyệt HAY!😲👍

 KHÓA HỌC VIDEO- XÂY DỰNG PHẦN MỀM QUẢN LÝ BẰNG MICROSOFT ACCESS

GOOGLE SPREADSHEETS phê không tưởng

Khóa hoc lập trình bằng Python tại đây

Hãy tham gia khóa học để biết mọi thứ

Để tham gia tất cả các bài học, Bạn nhấn vào đây 

Khóa học lập trình cho bé MSWLogo

Nhấn vào đây để bắt đầu học

Khóa học Ba, Mẹ và Bé - Cùng bé lập trình  TUYỆT VỜI

Khóa học sử dụng Adobe Presenter-Tạo bài giảng điện tử

Khóa học vẽ tạo giao diện demo cho website

Để thành thạo Wordpress bạn hãy tham gia khóa học 

Tham gia khóa học tại đây

Khóa học sử dụng Edmodo để dạy và học hiện đại để thành công

Nhấn vào đây để bắt đầu khóa học

==***==

Bảo hiểm nhân thọ - Bảo vệ người trụ cột

Cập nhật công nghệ từ Youtube tại link: congnghe.hocviendaotao.com
Tham gia nhóm Facebook
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com

Nguồn: Tinh Tế