Mình xin lấy ví dụ về vaccine cho Covid-19 để mọi người dễ hình dung do đây là bệnh đầu tiên có nhiều loại vaccine cùng được sản xuất trong lịch sử nhân loại tính tới hiện nay. Các thông tin bên dưới cũng đúng cho bất kì vaccine nào nhe.
Một số thông tin cơ bản cần nắm:
B: tế bào sản xuất kháng thể, và chỉ có tác dụng khi tác nhân gây bệnh đang ở trong máu.
T: tế bào phụ trách đáp ứng khi tác nhân gây bệnh trốn vào trong tế bào.
Kháng nguyên: vùng protein trên tác nhân gây bệnh được hệ miễn dịch nhận diện.
Đầu tiên cần nói rõ mục tiêu của tiêm vaccine là i) tạo được kháng thể có khả năng trung hoà (ngăn sự xâm nhập vô tế bào) tác nhân gây bệnh, và ii) tạo được tế bào miễn dịch (T và B) có khả năng nhớ nhằm phản ứng nhanh với sự xâm nhập lần sau.
Bản chất của vaccine là tìm cách giả quá trình xâm nhiễm của vi sinh vật vào cơ thể nên thế hệ vaccine lần đầu tiên sử dụng cho con người giả rất thật chứ không giả trân. Thật theo đúng nghĩa đen tức là thay vì nhiễm vi sinh vật sống thì vaccine sử dụng con vi sinh vật đã nhược độc (làm giảm tính độc đi) và tiêm vào cơ thể. Do chỉ làm giảm tính độc nên con vi sinh vật này vẫn tăng trưởng và xâm nhiễm cơ thể giống y như con vi sinh vật tự nhiên, chỉ khác là nó không có gây độc mà thôi. Tuy nhiên, trong quá trình làm nhược độc thì có xác suất vô cùng nhỏ là sót lại một vài con chưa hết độc nên khi tiêm vào người đang yếu (người già, trẻ em, người đang bệnh) thì nó có khả năng phục hồi công lực và gây nguy hiểm cho người tiêm, thậm chí tử vong. Do con SARS CoV-2 chưa được hiểu rõ và quá độc nên hiện nay không ai dám sản xuất dạng nhược độc cả.
Một số thông tin cơ bản cần nắm:
B: tế bào sản xuất kháng thể, và chỉ có tác dụng khi tác nhân gây bệnh đang ở trong máu.
T: tế bào phụ trách đáp ứng khi tác nhân gây bệnh trốn vào trong tế bào.
Kháng nguyên: vùng protein trên tác nhân gây bệnh được hệ miễn dịch nhận diện.
Đầu tiên cần nói rõ mục tiêu của tiêm vaccine là i) tạo được kháng thể có khả năng trung hoà (ngăn sự xâm nhập vô tế bào) tác nhân gây bệnh, và ii) tạo được tế bào miễn dịch (T và B) có khả năng nhớ nhằm phản ứng nhanh với sự xâm nhập lần sau.
Bản chất của vaccine là tìm cách giả quá trình xâm nhiễm của vi sinh vật vào cơ thể nên thế hệ vaccine lần đầu tiên sử dụng cho con người giả rất thật chứ không giả trân. Thật theo đúng nghĩa đen tức là thay vì nhiễm vi sinh vật sống thì vaccine sử dụng con vi sinh vật đã nhược độc (làm giảm tính độc đi) và tiêm vào cơ thể. Do chỉ làm giảm tính độc nên con vi sinh vật này vẫn tăng trưởng và xâm nhiễm cơ thể giống y như con vi sinh vật tự nhiên, chỉ khác là nó không có gây độc mà thôi. Tuy nhiên, trong quá trình làm nhược độc thì có xác suất vô cùng nhỏ là sót lại một vài con chưa hết độc nên khi tiêm vào người đang yếu (người già, trẻ em, người đang bệnh) thì nó có khả năng phục hồi công lực và gây nguy hiểm cho người tiêm, thậm chí tử vong. Do con SARS CoV-2 chưa được hiểu rõ và quá độc nên hiện nay không ai dám sản xuất dạng nhược độc cả.
Quảng cáo
Tiếp theo, thay vì làm yếu đi thì nhà sản xuất giết chết vi sinh vật (bằng hoá chất hay tác nhân vật lý) nhằm đảm bảo khi vào cơ thể nó không nhân lên được nữa. Ví dụ cho loại này là vaccine BBIBP-CorV, Sinopharm mà được gọi nhầm là Vero cell đó. Lại tuy nhiên, xác suất vẫn có một số lượng rất rất rất ít vi sinh vật không chết hoàn toàn nên vẫn có khả năng gây biến chứng nhưng tỉ lệ này vô cùng vô cùng thấp. Hai loại vaccine này thuộc thế hệ thứ nhất hay vaccine toàn phần, và là thế hệ vaccine được sản xuất phổ biến nhất hiện nay do quy trình công nghệ đã vô cùng phát triển và được thẩm định kỹ càng bởi WHO. Các nhà máy sản xuất vaccine của Việt Nam hiện nay chủ yếu cũng sản xuất loại vaccine thế hệ thứ nhất. Sau 15 năm kiểm tra thì vào 2018 WHO mới đồng ý cho vaccine Việt Nam tham gia vào thị trường xuất khẩu vaccine toàn cầu.
Tiếp theo cách giả chân thật này thì các nhà khoa học tìm cách giả khác "cao cấp" hơn. Do cơ thể chủ yếu đáp ứng với protein bề mặt của vi sinh vật, nhất là các protein bám lên tế bào để xâm nhập nên con người nghĩ ra cách là chỉ lấy protein bề mặt của vi sinh vật thay vì nguyên con vi sinh vật để tiêm. Tuy nhiên do protein quá nhỏ nên khi tiêm dễ bị cơ thể huỷ đi nên thường được đính/trang trí lên các vật mang trước khi tiêm vào cơ thể. Cục trang trí này sẽ được các tế bào ăn lấy (thực bào) rồi mang về trình báo cho tế bào T hoặc theo dòng máu về gặp tế bào B trong hạch. Ví dụ cho kiểu đính gai protein này là vaccine Novavax hay Nanocovax của Việt Nam. Loại vaccine này thuộc thế hệ thứ hai hay vaccine tái tổ hợp/tiểu phần.
Hình 1: Trái châu Noel được đính gai protein virus. Minh hoạ của GS. Liz Klein ở College of Public Health, Ohio State University
Cách giả tiếp theo là "râu ông nọ cắm cằm bà kia" bằng các lấy một phần ruột (vật chất di truyền) của con gây bệnh nhét vào bụng của một con hiền lành khác để chúng tạo trên bề mặt tế bào những gai protein của con gây bệnh. Quá trình xâm nhiễm vẫn diễn ra bình thường nhưng kháng nguyên cơ thể thu nhận được là gai protein của con gây bệnh. Ví dụ cho cách "râu ông nọ cắm cằm bà kia" là vaccine AstraZeneca, Sputnik V hay J&J.
Cuối cùng, loại giả trân nhất trong các loại giả là nhét một phần ruột đã được cải biên (mRNA) vào hạt nano liposome (bản chất lipid) rồi tiêm vào cơ thể. Cục lipid này sẽ được tế bào ăn lấy (thực bào) rồi mang về trình báo cho tế bào T hay nó tự xâm nhập vào tế bào rồi biểu hiện các protein virus lên bề mặt. Do làm từ mRNA vốn rất bị phân huỷ trong cơ thể nên vaccine ít để lại phản ứng phụ. Ngoài ra, mRNA thiết kế mới nhanh hơn cho biến thể. Và đây cũng là vaccine duy nhất sử dụng chính cơ thể chúng ta làm "nhà máy sản xuất" kháng nguyên chứ không có tạo ra sẵn như tất cả các loại kể trên. Ví dụ cho vaccine kiểu giả trân này là Moderna hay Pfizer. Hai loại vaccine này thuộc thế hệ thứ ba hay vaccine vector.
Hình 2: Các loại vacccine Covid-19 hiện nay thuộc bốn nhóm và ba thế hệ
Mỗi loại vaccine sẽ tạo một kiểu đáp ứng hơi khác nhau và có thể bổ sung cho nhau nên nếu có thể sử dụng phối hợp nhiều loại thì khả năng bảo vệ sẽ cao hơn do một số vi sinh vật/virus đột biến cực kỳ nhanh nên vaccine rất khó mà theo kịp. Nhưng nếu hệ miễn dịch của chúng ta được huấn luyện để nhắm vào những kháng nguyên không thay đổi/đột biến hay nhiều kháng nguyên cùng lúc thì có thể giúp bắt vi sinh vật tốt hơn, kể cả khi chúng thay đổi một kháng nguyên nào đó thường xuyên.
Hình 3: Hiệu quả đáp ứng của các dạng vaccine khác nhau khi so sánh với nhiễm tự nhiên mà khỏi. Credit to @Black Mamba (Cảm ơn bác đã làm cho nó dễ hiểu hơn bản gốc :p)
Quảng cáo
Với một số loại bệnh, tiêm phòng không có nghĩa mà không mắc nữa mà chỉ làm giảm khả năng mắc bệnh, chuyển nặng hay lây lan cho người khác. Vậy nên, tiêm hay không tiêm, đó là một quyết định của chính bản thân.
PGS.TS. Trần Văn Hiếu
Nhóm nghiên cứu Y sinh học GMIF, Trường ĐH. KHTN TPHCM.
Xin nói thêm là mình ghi rõ tên và cơ quan công tác chỉ nhằm mục đích bảo chứng cho thông tin mình cung cấp trong thời điểm nhạy cảm và hỗn loạn thông tin như hiện nay. Mình tốt nghiệp Tiến sĩ về virus và miễn dịch học tại Đại học Würzburg, CHLB Đức. Đề tài mình làm trực tiếp về virus sởi và tế bào máu người nên cũng có chút ít thông tin để chia sẽ cho mọi người. Hy vọng là giúp được gì đó cho mọi người. Còn không giúp được thì coi như đọc cho biết vậy :p
CHUYÊN MỤC NGHỆ THUẬT LÀM GIÀU BỀN VỮNG
Khóa học Machine Learning cơ bản- Khoa học dữ liệu - AI 
==***==
Khoá học Quản trị Chiến lược Dành cho Lãnh đạo Doanh nghiệp
==***==
Nơi hội tụ Tinh Hoa Tri Thức - Khơi nguồn Sáng tạo
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com
---
Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên ZALO!
Khóa học Hacker và Marketing từ A-Z trên Facebook!
Bảo mật và tấn công Website - Hacker mũ trắng
KHÓA HỌC LẬP TRÌNH PYTHON TỪ CƠ BẢN ĐẾN CHUYÊN NGHIỆP 
Khóa học Lập trình Visual Foxpro 9 - Dành cho nhà quản lý và kế toán 
Khóa học hướng dẫn về Moodle chuyên nghiệp và hay Xây dựng hệ thống đào tạo trực tuyến chuyên nghiệp tốt nhất hiện nay. 
Khóa học AutoIt dành cho dân IT và Marketing chuyên nghiệp 
Khoá học Word từ cơ bản tới nâng cao, học nhanh, hiểu sâu 
Khóa học hướng dẫn sử dụng Powerpoint từ đơn giản đến phức tạp HIỆU QUẢ 
Khóa học Thiết kế, quản lý dữ liệu dự án chuyên nghiệp cho doanh nghiệp bằng Bizagi 
Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng Power Query trong Excel 
Khóa học Lập trình WEB bằng PHP từ cơ bản đến nâng cao 
Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng SPSS - Chìa khóa thành công!
Khóa học "Thiết kế bài giảng điện tử", Video, hoạt hình kiếm tiền Youtube bằng phần mềm Camtasia Studio 
Khóa học HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ VIDEO CLIP CHO DÂN MARKETING CHUYÊN NGHIỆP 
HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ QUẢNG CÁO VÀ ĐỒ HỌA CHUYÊN NGHIỆP VỚI CANVA Hãy tham gia khóa học để trở thành người chuyên nghiệp. Tuyệt HAY!😲👍 
GOOGLE SPREADSHEETS phê không tưởng 
Hãy tham gia khóa học để biết mọi thứ
Khóa học Ba, Mẹ và Bé - Cùng bé lập trình TUYỆT VỜI
Khóa học sử dụng Adobe Presenter-Tạo bài giảng điện tử 
Để thành thạo Wordpress bạn hãy tham gia khóa học 
Khóa học sử dụng Edmodo để dạy và học hiện đại để thành công 
==***== Bảo hiểm nhân thọ - Bảo vệ người trụ cột 
Cập nhật công nghệ từ Youtube tại link: congnghe.hocviendaotao.com
Tham gia nhóm Facebook
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com
Bảo mật và tấn công Website - Hacker mũ trắng
KHÓA HỌC LẬP TRÌNH PYTHON TỪ CƠ BẢN ĐẾN CHUYÊN NGHIỆP
Khóa học AutoIt dành cho dân IT và Marketing chuyên nghiệp
Khoá học Word từ cơ bản tới nâng cao, học nhanh, hiểu sâu
Khóa học hướng dẫn sử dụng Powerpoint từ đơn giản đến phức tạp HIỆU QUẢ
Khóa học Thiết kế, quản lý dữ liệu dự án chuyên nghiệp cho doanh nghiệp bằng Bizagi
Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng Power Query trong Excel
Khóa học Lập trình WEB bằng PHP từ cơ bản đến nâng cao
Khóa học Phân tích dữ liệu sử dụng SPSS - Chìa khóa thành công!
kiếm tiền Youtube bằng phần mềm Camtasia Studio
Khóa học HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ VIDEO CLIP CHO DÂN MARKETING CHUYÊN NGHIỆP
HƯỚNG DẪN THIẾT KẾ QUẢNG CÁO VÀ ĐỒ HỌA CHUYÊN NGHIỆP VỚI CANVA
Hãy tham gia khóa học để trở thành người chuyên nghiệp. Tuyệt HAY!😲👍
GOOGLE SPREADSHEETS phê không tưởng
Hãy tham gia khóa học để biết mọi thứ
Khóa học Ba, Mẹ và Bé - Cùng bé lập trình TUYỆT VỜI
Khóa học sử dụng Adobe Presenter-Tạo bài giảng điện tử
Để thành thạo Wordpress bạn hãy tham gia khóa học
Khóa học sử dụng Edmodo để dạy và học hiện đại để thành công
==***==
Bảo hiểm nhân thọ - Bảo vệ người trụ cột
Tham gia nhóm Facebook
Để tham gia khóa học công nghệ truy cập link: http://thuvien.hocviendaotao.com
Mọi hỗ trợ về công nghệ email: dinhanhtuan68@gmail.com
Nguồn: Tinh Tế
Topics: Công nghệ mới
